« poprzednie Wszystkie strony następne » (Strona 4 z 38)

NSZZ “SOLIDARNOŚĆ” W IUNG W LATACH 1980-1981
w świetle zachowanych dokumentów

 

Natychmiast po podpisaniu Porozumień Sierpniowych w Gdańsku i Szczecinie, w całej Polsce zapanowała atmosfera od dawna nad Wisłą nie spotykana. Nastroje wówczas panujące najlepiej opisał Jacek Kuroń^[1]: “Entuzjazmu, który ogarnął wtedy Polskę w żaden sposób nie da się opisać. Dwa tygodnie po podpisaniu porozumień “Solidarność” liczyła już 3,5 mln członków, a jeszcze jesienią miała osiągnąć 8,5 mln. Z miesiąca na miesiąc stała się najpotężniejszą organizacją w Polsce.”

Nim jednak do tego doszło musiała zostać wykonana olbrzymia, choć dla przeciętnego członka “Solidarności” mało widoczna, praca uświadamiająca, informacyjna i organizacyjna. Przedmiotem niniejszego opracowania będzie właśnie ta żmudna codzienna praca grupki działaczy skupionych wokół Komitetu Założycielskiego (a potem Komisji Zakładowej) NSZZ “Solidarność” w puławskim Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa, która była jednym z najbardziej znaczących środowisk “solidarnościowych” w Puławach, odtworzona na podstawie nielicznych zachowanych dokumentów.

Przynajmniej od połowy lat 70-tych działały w IUNG nieformalne grupy osób nastawionych krytycznie do ustroju PRL. Członkowie jednej z nich, skupionej wokół pracowników Zakładu Upowszechnienia IUNG, A. Bornusa i J. Nakoniecznego już na początku września 1980 r., próbowali zrobić pierwszy krok w kierunku realizacji 1 punktu Porozumień Gdańskich^[2] - organizacji w IUNG niezależnych związków zawodowych. Żeby jednak niepotrzebnie nie zadrażniać stosunków z władzami Związku Zawodowego Pracowników Rolnictwa (zrzeszonego w koncesjonowanym OPZZ), jedynego związku zawodowego jaki wówczas w IUNG funkcjonował, postanowiono wysłać z misją pojednawczą do ówczesnego przewodniczącego ZZPR, Henryka Terelaka jednoosobową delegację w osobie S. Głażewskiego. Misja pokojowa jednak się nie powiodła: próba powołania niezależnego związku została uznana przez H. Terelaka za wotum nieufności w stosunku do kierowanej przez niego od bardzo niedawna Rady Zakładowej. Oburzony przewodniczący zaproponował natychmiastowe przeprowadzenie ponownych wyborów do Rady Zakładowej ZZPR w IUNG. Na jego wezwanie 7 września 1980 r. przedstawiciele wszystkich grup związkowych w Instytucie zebrali się w świetlicy Rady Zakładowej aby podjąć decyzję w sprawie wyborów. W trakcie zebrania, pod wpływem wieści nadchodzących z Gdańska (rozpowszechnianych przez Radio Wolna Europa), sytuacja wymknęła się jednak spod kontroli H. Terelaka i inicjatywę przejęła grupa osób nastawiona do ZZPR opozycyjnie, zdecydowana skorzystać z formuły zapisanej w Porozumieniach Postrajkowych. Jeden z członków tej grupy, I. Ostrokólski z Zakładu Nawożenia zaproponował zamiast nowych wyborów, powołanie KOMITETU ZAŁOŻYCIELSKIEGO NIEZALEŻNYCH SAMORZĄDNYCH ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH. Propozycja ta, ku oburzeniu H. Terelaka, spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem zebranych, wobec czego postanowiono, że uczestnicy zebrania niezwłocznie zwrócą się do swoich współpracowników w poszczególnych komórkach organizacyjnych Instytutu z propozycją podpisania listy osób popierających ideę powołania Komitetu Założycielskiego NSZZ. Listy te miały legitymizować Komitet Założycielski złożony z osób wydelegowanych przez grupy pracownicze. Zebranie założycielskie wyznaczono na 11 września.

Grupa ochotników przystąpiła natomiast do przygotowania Deklaracji Założycielskiej. Dokonali tego w nocy z 10 na 11 września J. Gądor, S. Głażewski, I. Ostrokólski i M. Spóz. Szósty punkt tej Deklaracji przysporzył niebawem formującemu się Związkowi nie lada kłopotów, gdyż automatycznie eliminował z kandydowania do stałych władz organizacji wszystkich najbardziej aktywnych i doświadczonych członków.

Zebranie Założycielskie NSZZ Pracowników IUNG (nazwę “Solidarność” KKP w Gdańsku przyjęła dopiero 17 września, a NSZZ w IUNG – dopiero 29 września) odbyło się w świetlicy Instytutu 11 września. Okazało się, że znakomita większość jednostek organizacyjnych IUNG opowiedziała się za organizacją NSZZ; jedynie mąż zaufania Zakładu Uprawy Gleby i Płodozmianu, Adam Siuta poinformował zebranych, że większość pracowników tego Zakładu nie widzi takiej potrzeby i opuścił salę. Pozostali przedstawiciele grup pracowniczych powołali Komitet Założycielski Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach w składzie^[3]: Zbigniew Biały, Jan Chmielewski, Ewa Chorab, Stanisław Gędek, Józef Gądor, Stanisław Głażewski, Leszek Gryniewicz, Elżbieta Kern, Julian Migdal, Krystyna Olender, Ireneusz Ostrokólski, Zofia Prylińska, Edward Pytlak, Tadeusz Skiba, Stanisław Sokołowski, Mikołaj Spóz, Tadeusz Tybora, Józef Wójcik, Zygmunt Żmuda. 16.09.1980 r w skład Komitetu Założycielskiego NSZZ w IUNG weszli dodatkowo^[4]: Jan Berbeć, Marek Ruszkowski i Michał Strzemski. Kompletowanie Komitetu zakończyło się w dniu 18.09.1980 kiedy to jego skład uzupełniła Maria Król^[5].

Na posiedzeniu w dniu 13 września Komitet Założycielski wyłonił ze swego składu trzy komisje problemowe^[6]:

1. Komisję do spraw przedstawicielstwa, w składzie: Ewa Chorab, Julian Migdal, Ireneusz Ostrokólski, Edward Pytlak i Tadeusz Skiba.
2. Komisję do spraw informacji i jawności, w składzie: Józef Gądor, Stanisław Gędek, Mikołaj Spóz.
3. Komisję do spraw kontaktów i solidarności, w składzie: Stanisław Głażewski, Leszek Gryniewicz, Zygmunt Żmuda.

Na zakończenie zebrania uchwalono pierwszy oficjalny dokument organizującego się Związku^[7]

DEKLARACJA

Komitetu Założycielskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego

Pracowników IUNG w Puławach

Dnia 11.09.1980 r. na podstawie akceptacji 367 pracowników Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa ukształtował się i rozpoczął działalność Komitet Założycielski NSZZ.

Komitet Założycielski niniejszym deklaruje:

1. Działamy na podstawie – art. 2. Międzynarodowej Organizacji Pracy
   • art. 84. Konstytucji PRL
   • Porozumienia Gdańskiego z dnia 31.08.1980 r.
2. Organizacja nasza – nie podlega CRZZ ani żadnemu innemu organowi centralnego sterowania;
   • ma charakter świecki i nie stawia sobie celów politycznych.
3. Celem naszego Komitetu jest utworzenie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego pracowników IUNG, walczącego o interesy wszystkich zatrudnionych w Instytucie.
4. Nawiążemy i będziemy utrzymywać kontakty z podobnymi Komitetami w innych Zakładach naszego regionu i regionalnymi komitetami w kraju.
5. Działalność naszego Komitetu jest jawna – podejmowane inicjatywy i negocjacje z organami administracji, co do przebiegu i rezultatów, będą podawane do wiadomości wszystkich pracowników Instytutu.
6. Komitet nasz ulegnie automatycznemu rozwiązaniu z chwilą ukonstytuowania się na drodze wolnych wyborów Rady Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego w Instytucie. Do rady tej nie będą kandydować członkowie naszego Komitetu.

   Niniejszą deklarację podajemy do wiadomości:

Prof. Dr hab. Stanisława Nawrockiego – Dyrektora IUNG

i wszystkich pracowników naszego Instytutu.

Za Komitet Założycielski

Komisja do spraw przedstawicielstwa:

/-/ Ewa Chorab, /-/ Julian Migdal,

/-/ Ireneusz Ostrokólski

/-/ Adam Pytlak, /-/ Tadeusz Skiba

 

Już następnego dnia, 12.09.1980 r. Komitet Założycielski NSZZ pracowników IUNG wystosował do Dyrektora IUNG pismo o treści^[8]:

 

Komitet Założycielski NSZZ pracowników IUNG

Do Dyrektora IUNG

Prof.dr hab. St. Nawrockiego

 

Komitet zwraca się do Ob. Dyrektora z apelem o umożliwienie prowadzenia działalności techniczno-informacyjnej przez naszą Komisję do spraw jawności i informacji, na gruncie legalnym.

W szczególności apelujemy o umożliwienie wykonywania odbitek kserograficznych pism zredagowanych przez tę Komisję i zatwierdzonych przez nasz Komitet.

Pisma te będą rozprowadzane w poszczególnych Zakładach Instytutu przez delegatów tych Zakładów działających w Komitecie Założycielskim.

 

Za Komitet Założycielski

Komisja do spraw przedstawicielstwa:

1. / - / Ewa Chorab

2. / - / Ireneusz Ostrokólski

3. / - / Tadeusz Skiba

Ta z pozoru niewinna prośba wywołała małą burzę, gdyż były to owe piękne czasy, kiedy nawet wydrukowanie wizytówki, nekrologu czy nawet pracy naukowej wymagało zgody wszechwładnej cenzury, a tu przecież chodziło o powielanie pism i materiałów NSZZ, tworu z natury opozycyjnego i nijak nie pasującego do PRL-owskiego modelu politycznego W tej sytuacji zgoda Dyrektora, niezwłocznie zresztą uzyskana, nie załatwiała jeszcze sprawy, Kierownik Sekcji Poligrafii IUNG, Stanisław Mełgieś musiał uzyskać jeszcze zgodę Głównego Urzędu Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk (oficjalna nazwa cenzury). Zachował się po tym ślad w postaci pisma^[9]:

Puławy, dnia 15.09.1980 r.

GŁÓWNY URZĄD KONTROLI PRASY PUBLIKACJI I WIDOWISK

w L u b l i n i e

W związku z przeprowadzoną rozmową w dniu 15.IX.80r. z naczelnikiem GUKPPiW w Lublinie w sprawie kopii kserograficznych dla Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego pracowników IUNG wyjaśniam, że załączone kopie wykonane były za wiedzą /w uzgodnieniu/ dyrektora. Pismo do dyrektora oraz kopie wykonane w naszym zakładzie przesyłam w załączeniu.

Dotychczas wykonane w Zakładzie Poligrafii trzy teksty po 25-30 egz. każdy mają charakter wewnętrzny i nie są przeznaczone do upowszechniania na zewnątrz Instytutu. W związku z tym, że teksty są znane dyrekcji wydaje się iż Zakład Poligrafii nie może nie wykonywać tych prac. Mają one charakter usługowy.

Wydaje się, że kategoryczna odmowa wykonywania jakichkolwiek prac usługowych na rzecz Komitetu byłaby decyzją niesłuszną w swietle obecnej sytuacji w kraju.

Kierownik Sekcji Poligrafii

/ - / Stanisław Mełgieś

 

GUKPPiW uznał zapewne argumenty S. Mełgiesia, bo odtąd materiały KZ NSZZ w IUNG były powielane bez przeszkód. Treść powyższego pisma wskazuje wszelako, jak olbrzymi postęp w dziedzinie wolności słowa dokonał się w Polsce po 1989 r., zważywszy, że obecnie za każdym rogiem można sobie zkserować dowolny dokument i to bez niczyjego pozwolenia.

A. Bornus i J. Nakonieczny nie brali udziału w organizacji NSZZ w IUNG, gdyż po spotkaniu z pracownikiem Zakładów Azotowych, Zdzisławem Kudykiem^[10], (który już 6 września nawiązał kontakt z Międzyzakładowym Komitetem Założycielskim NSZZ w Gdańsku z Lechem Wałęsą na czele) zaangażowali się w organizację wojewódzkich struktur formującego się Związku. 10 września, delegaci z 27 zakładów Lubelszczyzny powołali na zebraniu w Świdniku Międzyzakładowy Środkowo-Wschodni Komitet Założycielski NSZZ z siedzibą w Lublinie. Przewodniczącym wybrany został Czesław Niezgoda z Lokomotywowni Lublin, a w skład Komitetu wszedł m.in. Jan Nakonieczny z IUNG.^[11]

13 września 1980 r. Przedstawiciele komitetów założycielskich z kilkunastu zakładów oraz instytucji z Puław i okolic, w oparciu o postanowienia Porozumienia Gdańskiego oraz uchwałę MKZ Regionu Środkowo-Wschodniego, powołali na zebraniu plenarnym Międzyzakładowy Komitet Założycielski Niezależnych samorządnych Związków Zawodowych Środowiska i Rejonu Puławskiego z siedzibą w Puławach (MKZ Puławy)^[12] Zebranie założycielskie MKZ odbyło się w sali seminaryjnej Zakładu Roślin Zbożowych IUNG a z ramienia KZ NSZZ w IUNG uczestniczyli w nim członkowie Komisji d/s kontaktów i solidarności KZ: S. Głażewski, L. Gryniewicz i Z. Żmuda. Przewodniczącym MKZ Puławy został B. Masiak z Zakładów Azotowych. Z IUNG w skład MKZ wszedł z woli uczestników zebrania Z. Żmuda. jako jego wiceprzewodniczący

Pierwszy Biuletyn Informacyjny KZ NSZZ Pracowników IUNG ukazał się już 15.09.1980 r.^[13] i był w całości poświęcony spotkaniu Komisji d/s przedstawicielstwa NSZZ z dyrektorem Instytutu, Prof. S. Nawrockim w dniu 13.09.1980 r. Na regularne pismo NSZZ w IUNG publikujące m.in. Dokumenty Komisji Zakładowej, członkowie Związku musieli jednak poczekać aż do 8 maja 1981 r.

17.09.1980 r. Komisja d/s informacji i jawności Komitetu Założycielskiego NSZZ Pracowników IUNG opracowała i opublikowała kalendarz czynności Komitetu Założycielskiego aż do Walnego Zgromadzenia Delegatów i wyborów^[14]:

KALENDARZ CZYNNOŚCI

Czwartek 18.IX. 12.00 Przekazanie projektu Statutu Tymczasowego NSZZ i deklaracji członkowskich do kół Związku.

 

Wtorek 23.IX 12.00 Przekazanie list-deklaracji Komitetowi Założycielskiemu (członkom Komisji d/s przedstawicielstwa)

 

Środa-czwartek 24-25.IX Walne zebrania kół NSZZ:

• wybór delegatów na Walne Zgromadzenie Delegatów NSZZ,
• wybór starostów i wicestarostów kół
• wybór kandydatów do władz NSZZ,
• uchwalenie wniosków i postulatów,
• opracowanie poprawek do Statutu.

Piątek-sobota 26-27.IX Opracowanie list delegatów. Zestawienie list kandydatów do władz Związku. Zestawienie wniosków i postulatów. Zestawienie poprawek do Statutu. Organizacyjne i techniczne przygotowanie Zgromadzenia.

 

Poniedziałek 29.IX 11.00 Walne Zgromadzenie Delegatów Związku, założycielskie:

• wybór przewodniczącego z-cy i sekretarza Zgromadzenia,
• dyskusja nad poprawkami do Statutu,
• uchwalenie Statutu,
• proklamowanie Związku,
• uchwalenie instrukcji wyborczej,
• zatwierdzenie list kandydatów do władz Związku,
• wybór Komisji Wyborczej,
• zatwierdzenie listy postulatów i wniosków,
• podjęcie uchwał Zgromaszenia.

 

Wtorek 30.IX 9.00-13.00 Wybory powszechne i tajne do władz Związku:

• prezesa Zarządu,
• członków Zarządu,
• członków Komisji Rewizyjnej

 

1. X. 7.30 Ogłoszenie wyników wyborów (wstępnych lub ostatecznych)

13.00 Ewentualne ogłoszenie wyników wyborów ostatecznych – tablica ogłoszeń

ewentualnie:

3. X. Wybory uzupełniające

4. X. Ogłoszenie wyników wyborów uzupełniających

 

Komisja d/s informacji i jawności:

J. Gądor, S. Gędek, M. Spóz

Zgodnie z harmonogramem 18.09. do wszystkich grup związkowych został rozesłany Projekt Statutu^[15], zaproponowany przez Komisję d/s informacji i jawności. Projekt przygotował J. Gądor czerpiąc inspirację m.in ze Statutu francuskich związków zawodowych SFGT. A oto najważniejsze postanowienia Statutu:

WSTĘP

Z woli pracowników Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa tworzy się organizację o nazwie: Niezależny samorządny Związek Zawodowy, zwany dalej Związkiem.

1. Związek powstaje w oparciu o ustalenia zawarte w tzw. Porozumieniu Gdańskim z dnia 31 sierpnia 1980 roku i działa zgodnie z:
   • Art.2. Konwencji Nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy
   • Art.84. Konstytucji Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.
2. Statut niniejszy jest aktem tymczasowym obowiązującym do czasu uchwalenia przez Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ustawy o związkach zawodowych w duchu Porozumienia Gdańskiego.
3. Związek podlegał będzie rejestracji zgodnie z wymogami prawa.

 

ROZDZIAŁ I. CHARAKTER ZWIĄZKU

4. Związek jest organizacją zrzeszającą na zasadach dobrowolności pracowników, emerytów i rencistów Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa oraz innych zakładów pracy formalnie bądź faktycznie z Instytutem związanych.
5. Związek jest organizacją demokratycznie samorządną i niezależną od władz administracyjnych, gospodarczych i organizacji politycznych. Związek nie jest zrzeszony z Centralną Radą Związków Zawodowych.
6. Głównym celem związku jest dobro ludzi pracy, a więc obrona interesów pracowników, emerytów i rencistów oraz stałe dążenie do poprawy ich bytu, jak również bytu ich rodzin.
7. Związek ma charakter świecki i nie stawia sobie celów politycznych. Członkami Związku mogą być osoby bez względu na wyznawany światopogląd, przekonania polityczne i przynależność do organizacji politycznych.

Dalej projekt Statutu omawiał podstawowe cele Związku (w tym: zaspakajanie...potrzeb materialnych, socjalnych, kulturalnych członków i ich rodzin... a także szerzenie demokratyzmu i umacnianie koleżeńskiej solidarności w stosunkach wzajemnych, kształtowanie aktywnej postawy dla dobra Ojczyzny, ludzi pracy i ich rodzin), prawa i obowiązki członków, strukturę i władze Związku, sposób wyboru władz, osobowość prawną oraz sposób gromadzenia funduszów i majątku Związku. A oto końcowe postanowienia projektu Statutu:

 

ROZDZIAŁ VII. POSTANOWIENIA DODATKOWE I PRZEJŚCIOWE

33. Rozwiązanie Związku może nastąpić w trybie głosowania bezpośredniego i tajnego członków Związku przy frekwencji przynajmniej 75% członków i większości ¾ oddanych głosów.
34. Pierwsze Walne Zgromadzenie Delegatów zwołuje i przygotowuje Komitet Założycielski Związku, ustalając zasady wyboru delegatów kół, przygotowując projekt Statutu oraz projekt porządku obrad i inne niezbędne dokumenty. Z chwilą ukonstytuowania się władz Związku, Komitet Założycielski ulega rozwiązaniu.
35. Statut Tymczasowy wchodzi w życie z dniem 29 września 1980 r. tj. Z dniem uchwalenia przez Walne Zgromadzenie Delegatów.

Własny Projekt Statutu i Deklaracja Komitetu Założycielskiego z 11 września^[16] stanowiły podstawowe materiały, w oparciu o które prowadzono zapisy członków założycieli. W połowie września władze CRZZ zaniepokojone masowym zawiązywaniem się Komitetów Założycielskich NSZZ powołujących się na Porozumienia Gdańskie (i związanym z tym procesem masowego odpływu członków związków branżowych), rozpoczęły akcję dezinformacyjną. Polegała ona na występowaniu związków branżowych z CRZZ i głoszeniu tezy, że natychmiast po wystąpieniu z centrali automatycznie stają się one niezależne i samorządne, tak, że zakładanie nowych NSZZ mija się z celem. Inny sposób dywersji polegał na powoływaniu tzw. autonomicznych związków branżowych. Te dezinformujące działania były na tyle niebezpieczne, że zebrani w dniu 17 września w Gdańsku przedstawiciele Międzyzakładowych Komitetów Założycielskich NSZZ, (wśród których był J. Nakonieczny z IUNG^[17]), postanowili powołać ogólnopolską organizację związkową, która na wniosek Karola Modzelewskiego, dla odróżnienia NSZZ od związków koncesjonowanych, przyjęła nazwę “Solidarność”. Jej symbolem stała się winieta stoczniowego biuletynu strajkowego zaprojektowana przez Jerzego Janiszewskiego, Na czele tej ogólnopolskiej organizacji stanęła kierowana przez L. Wałęsę Krajowa Komisja Porozumiewawcza złożona z przedstawicieli 43 Międzyzakładowych Komitetów Założycielskich z całej Polski^[18] Pełniła ona równocześnie rolę ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego NSZZ “Solidarność”^[19]

W celu przeciwdziałania CRZZ-owskiej dywersji na terenie Puław MKZ NSZZ “Solidarność” Ziemi Puławskiej rozkolportował oświadczenie wydane 18 września 1980 r. przez Region MAZOWSZE^[20], definiujące określenia “niezależny” i “samorządny”. Zakończenie tego dokumentu brzmi: “Władze naszych SAMORZĄDNYCH związków, kierują się wolą tych, którzy są na dole. Władze starych, centralistycznych związków kierowały się tylko poleceniami z góry. Tak musi być również w tych związkach, które tylko przyjęły nazwę “niezależne i samorządne”, ale faktycznie pozostały zależne i centralistyczne”.

Poczynaniami CRZZ zaniepokoił się również Komitet Założycielski NSZZ pracowników IUNG, który czuł się w obowiązku poinformowania swoich członków o wyczynach CRZZ. W tym celu 19 września 1980 r. wydał on następujący dokument^[21]:

STWIERDZAMY

że obecne występowanie branżowych związków zawodowych z CRZZ – ma na celu dezinformację społeczeństwa i torpedowanie tworzenia się NIEZALEŻNYCH SAMORZĄDNYCH ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH.

1. Branżowe związki zawodowe zrywają z CRZZ decyzjami swoich zarządów głównych, bądź tylko ich prezydiów. Jest to odgórne, tradycyjne już narzucanie woli przez garstki osób szerokim rzeszom członków, nie pytanych wcale o zdanie.

Jak nazwać takie postępowanie?

 

2. Ideą NIEZALEŻNYCH SAMORZĄDNYCH ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH opartych na Porozumieniu Gdańskim jest zasada prawdziwie demokratycznej samorządności i całkowitej niezależności od jakichkolwiek władz i instytucji.

O charakterze i o celach naszych ZWIĄZKÓW stanowić możemy jedynie my.

 

NIC O NAS BEZ NAS !

 

3. Będziemy ZWIĄZKIEM rzeczywiście autonomicznym, ale dla wspólnych celów będziemy się dobrowolnie łączyć z innymi. Da nam to siłę, nie odbierając niezależnosci.

 

JEDEN ZA WSZYSTKICH – WSZYSCY ZA JEDNEGO

 

Zgodnie z harmonogramem 29 września 1980 r. odbyło się w IUNG Walne Zgromadzenie Delegatów NSZZ Pracowników IUNG. Na jego początku 55^[22] delegatów odśpiewaniem Hymnu Państwowego uczciło powstanie NSZZ w IUNG i jednogłośnie uchwaliło dokument o następującej treści^[23]:

PROKLAMACJA

Walne Zgromadzenie Delegatów reprezentujące pięćset dziewięćdziesięciu czterech członków założycieli Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego przy Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach, obradujące w dniu 29 września 1980 roku

 

postanawia i ogłasza

 

p o w s t a n i e

 

Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego przy Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach.

Delegaci zatwierdzili listę postulatów i wniosków oraz listę kandydatów do władz Związku. Nim jednak do tego doszło zebrani jednogłośnie anulowali postanowienie zapisane w 6 punkcie Deklaracji Komitetu Założycielskiego NSZZ Pracowników IUNG w Puławach z dnia 13 września^[24], zapowiadający, że do władz NSZZ nie będą kandydować członkowie Komitetu Założycielskiego, co automatycznie eliminowało z nich najaktywniejszych i najbardziej doświadczonych członków formującego się Związku. W rezultacie tej uchwały na listach kandydatów do Komisji Zakładowej i Komisji Rewizyjnej znaleźli się niemal wszyscy członkowie Komitetu Założycielskiego.

Więcej kłopotu przysporzyła delegatom sprawa statutu. Członkowie założyciele zgłaszali swój akces do Związku na podstawie projektu Statutu opracowanego przez Komitet Założycielski w IUNG,^[25] podczas gdy w dniu Walnego Zgromadzenia Delegatów obowiązywał już jednolity Statut NSZZ “Solidarność”, uchwalony przez Krajową Komisję Porozumiewawczą w Gdańsku 22 września, i 24 września złożony w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie wraz z wnioskiem o rejestrację Związku^[26]. Dotarł on do Komitetu Założycielskiego IUNG za pośrednictwem Regionu Mazowsze dopiero w przeddzień zebrania. Aby wybrnąć z tej sytuacji, na wniosek I. Ostrokólskiego delegaci przyjęli Statut opracowany przez KZ w IUNG z poprawką, którą stanowił Statut zatwierdzony przez KKP w Gdańsku.

Zwraca uwagę fakt, że organizujący się Związek w początkowym okresie funkcjonowania posługiwał się równolegle co najmniej trzema różnymi nazwami: NSZZ w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach^[27], NSZZ Pracowników IUNG^[28], natomiast w projekcie Statutu^[29] (Zał. 6) widnieje jeszcze inna nazwa: NSZZ przy IUNG w Puławach. Od Walnego Zgromadzenia Delegatów 29 września 1980 r. oficjalna nazwa Związku brzmiała: Niezależny Samorządny Związek Zawodowy “Solidarność” w IUNG.

30 września w godzinach od 9.00 do 13.00 w Sali Kamiennej IUNG odbyły się bezpośrednie, tajne wybory do władz Związku, a 3 października ^[30]wybrane władze ukonstytuowały się w następujący sposób^[31]:

1. Komisja Zakładowa:

Prezes: Tadeusz Skiba

Viceprezesi: Ireneusz Ostrokólski, Julian Migdal

Sekretarz: Elżbieta Kern

Zastępca sekretarza: Leszek Gryniewicz

Skarbnik: Zygmunt Żmuda

Zastępca skarbnika: Edward Pytlak

2. Członkowie Plenum: Zbigniew Biały, Jerzy Chmielewski, Tadeusz Deputat, Marian Gałczyński, Anna Jelinowska, Bogumił Rębowski, Michał Strzemski, Tadeusz Wilanowski.

3. Komisja Rewizyjna: Stanisław Gędek, Stanisław Głażewski, Franciszek Gajek, Marian Jurzysta, Tadeusz Mazur, Tadeusz Magnuszewski, Witold Zadura.

Wiosną 1981 r. w Komisji Zakładowej nastąpiły zmiany: Juliana Migdala, który obejmując w Instytucie stanowisko kierownicze musiał zrezygnować z zasiadania we władzach Związku na stanowisku viceprezesa zastąpił Jerzy Chmielewski, a w skład Komisji Zakładowej. wszedł Zbigniew Biały.

Łącznikami między Komisją Zakładową i członkami kół związkowych w poszczególnych jednostkach organizacyjnych Instytutu byli starostowie. Odegrali oni doniosłą rolę zwłaszcza w początkowym okresie funkcjonowania Związku, gdy nie wychodziła jeszcze prasa związkowa. To właśnie oni przekazywali informacje o nastrojach, oczekiwaniach i opiniach związkowców na forum KZ oraz o decyzjach KZ na forum kół związkowych. Ponad to najważniejsze decyzje i uchwały były podejmowane przez gremium składające się z członków KZ i starostów kół związkowych. Starostowie, wybierani na okres kadencji KZ przez członków kół byli z reguły osobami o dużym autorytecie, cieszące się w środowisku najwyższym zaufaniem. A oto pełna lista starostów i wicestarostów kół NSZZ pracowników IUNG^[32]:

1. Zakład Agrometeorologii: Maria Jakacka, Halina Podgajna, tel. 68
2. Zakład Biochemii i Fizjologii Roślin Uprawnych: Zbigniew Biały, Anna Orzeł, tel.55
3. Zakład Gleboznawstwa i Ochrony Gruntów, Pracownia Chemii Gleb i Laboratorium Mikroelementów: Czesława Boguń, Krystyna Wiącek, tel.41
4. Zakład Gleboznawstwa i Ochrony Gruntów. Pracownia Kartografii, Pracownia Syntez Kartograficznych: Krystyna Gądor, Józef Spóz, tel. 44
5. Zakład Gleboznawstwa i Ochrony Gruntów. Pracownia Fizyki Gleb: Elżbieta Olszańska, Zbigniew Jakubowski, tel. 39
6. Zakład Gleboznawstwa i Ochrony Gruntów: Pracownie Erozji, Fitomelioracji, Ochrony i Rekultywacji, Urządzania Terenów Rolnych: Józef Gądor, Jan Grajper, tel. 35 (49-35)
7. Zakład Mikrobiologii: Barbara Maziarczyk, Stefan Martyniuk, tel. 50
8. Zakład Nawożenia: Halina Malińska, Marian Szewczyk, tel. 80
9. Zakład Uprawy Roli: Irena Duer, Adam Siuta, tel. 83
10. Pracownia Żywienia Roślin: Leszek Gryniewicz, Ewa Zinkiewicz, tel. 52
11. Zakład Uprawy Roślin Zbożowych: Marian Machul, Jadwiga Pawłowska, tel. 58
12. Zakład Uprawy Roślin Pastewnych: Agnieszka Maczuga, Edward Szeleźniak, tel. 56
13. Zakład Uprawy i Hodowli Chmielu: Ewa Solarska i Genowefa Libort, tel. 30
14. Zakład Uprawy i Hodowli Tytoniu: Zygmunt Żmuda, Halina Mizera, tel. 67
15. Laboratorium Analiz Roślinnych: Halina Podlaska, Genowefa Matysiak-Więsyk, tel. 73
16. Stacja Doświadczeń Wegetacyjnych i Badań Izotopowych: Anna Próchniak, Jarosław Stachnio, tel. 94
17. Zakład Metodyki Badań i Informatyki: Aleksandra Polkowska, Anna Piechowicz, tel. 77,21
18. Zakład Ekonomiki i Organizacji Produkcji Roślinnej: Jan Żabicki, Stanisław Gędek, tel. 87, 29
19. Zakład Wdrażania i Upowszechniania Wyników Badań: Ewa Chorab, Stanisława Skiba, tel. 49, 93
20. Zakład Doświadczalnictwa Terenowego, Dział Inwestycji: Maria Taradyś, Stanisław Dębczak, tel. 32, 22.
21. Hala Maszyn, Sekcja BHP: Zofia Kolak, Zofia Prylińska, tel. 24
22. Sekcja Małej Poligrafii: Joanna Socha, Mikołaj Spóz, tel. 20
23. Dział Techniczny: Adam Zadura, Jan Fajbuś, tel. 95
24. Dział Administracyjno-Ekonomiczny: Weronika Jurkiewicz, Franciszek Rosiak, tel. 11
25. Sekcja Transportu: Stanisław Petruk, Ryszard Zakrzewski, tel. 19
26. Dział Księgowości. Dział Zaopatrzenia. Dział Zakładów Doświadczalnych: Jerzy Forgacz, Barbara Turketti, tel. 95, 15
27. Zakład Doświadczalno-Wdrożeniowy Rekultywacji Terenów Zdewastowanych: Urszula Wójtowicz, Józef Kilianek
28. Oddział Centralnej Biblioteki Rolniczej:Halina Szymankiewicz, Elżbieta Gracka, tel. 88

 

Generalny sprawdzian przygotowania organizacji związkowej w IUNG do zadań, jakie nakładał na nią Statut Związku nastąpił już 1 października, kiedy to do nowo wybranej Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” w IUNG wpłynęło pismo z Regionu następującej treści^[33]

Koledzy!

Przesyłamy Wam Oświadczenie Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ “Solidarność” z dnia 29.IX.80 r. oraz uchwałę MKZ “Solidarność” Regionu Środkowo-Wschodniego z siedzibą w Lublinie w sprawie strajku ostrzegawczego. Strajk powinien być dobrze zorganizowany tzn.:

1. należy zawiadomić Dyrekcję Zakładu,
2. należy wytypować stanowiska, na których praca nie zostanie przerwana i powiadomić o tym Dyrekcję,
3. należy pozostać przy swoich stanowiskach pracy i utrzymać porządek na terenie Zakładu.

Prosimy o nadsyłanie sprawozdań z przebiegu strajku.

Strajk ostrzegawczy, który był pierwszą zorganizowaną przez NSZZ “Solidarność” akcją masową został przeprowadzony w całej Polsce 3 października w godzinach od 12.00 do 13.00, a jego przyczyną było notoryczne naruszanie przez władze postanowień porozumień zawartych w Gdańsku, Szczecinie i Jastrzębiu, szczególnie postanowień dotyczących płac pracowniczych oraz sabotowanie procesu tworzenia się struktur NSZZ.^[34]. “Solidarność” w IUNG, podobnie jak większość puławskich struktur Związku, włączyła się czynnie do akcji strajkowej, czego dowodem jest zdjęcie wykonane podczas strajku przed bramą Instytutu (ilustracja 1.) Strajk z 3 października w znacznym stopniu przyczynił się do konsolidacji Związku, gdyż stanowił pierwszy, pomyślnie zakończony sprawdzian siły Związku, autorytetu jego działaczy i solidarności członków.

W końcu września 1980 r. w Lublinie odbyło się zebranie przedstawicieli komitetów założycielskich NSZZ wszystkich placówek naukowych Lubelszczyzny, którzy na początku października powołali Komisję Porozumiewawczą Lubelskiego Ośrodka Naukowego (KPLON). Komitet Założycielski NSZZ w IUNG wydelegował do tej organizacji członka Komisji d/s kontaktów i solidarności, S. Głażewskiego. Wkrótce potem powstała Ogólnopolska Komisja Porozumiewawcza Nauki przy KKP w Gdańsku, w której S. Głażewski reprezentował instytuty resortowe Lubelszczyzny. W dniach 15-16 grudnia 1980 r. w Gliwicach i 7-8 stycznia 1981 r. w Międzylesiu toczyły się negocjacje pomiędzy komisją wyłonioną przez Pion Instytutów Resortowych OKPN pod przewodnictwem Krzysztofa Gosiewskiego a rządem PRL reprezentowanym przez komisję, której przewodził ówczesny Minister Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, J. Górski. W składzie komisji OKPN znalazł się pracownik IUNG, Stanisław Głazewski. Negocjacje dotyczyły głównie bieżących postulatów socjalnych środowiska, ale były w nich poruszane również problemy cenzury, wolności badań, wolnego dostępu do wyników badań o dużym znaczeniu społecznym, takich jak: skażenie żywności, skażenie i dewastacja środowiska, alkoholizm, narkomania itp i badań opinii publicznej, sposobu wyłaniania i składu rad naukowych a także samorządu pracowniczego w instytutach. Rozmowy zakończyły się podpisaniem porozumienia, które jednak nie usatysfakcjonowało OKPN, gdyż większość palących spraw odkładało do regulacji przez planowaną ustawę o instytutach naukowych. W toku dyskusji nad założeniami do tej ustawy aktywny udział wzięło całe środowisko IUNG.

W ciągu całego okresu funkcjonowania NSZZ “Solidarność” Komisje Zakładowe puławskich instytutów branżowych utrzymywały ze sobą stały kontakt i regularnie uzgadniały swoje stanowiska w sprawach dotyczących rolnictwa i nauk rolniczych. Przykładem tej praktyki może być informacja pochodząca z początkowego okresu działania Związku:

 

Puławy, dnia 11.10.1980 r.

K O M U N I K A T

Dnia 10.10.1980 r. odbyło się spotkanie przedstawicieli Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych Puławskich Instytutów Rolniczych:

1. Instytut Weterynarii
2. Instytut Sadownictwa – Oddział Pszczelnictwa
3. Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa

Przedyskutowano wspólne problemy i uzgodniono jednolite stanowisko w przedstawieniu postulatów pod adresem władz Resortu.

Spotkania takie będą kontynuowane.

Za Zarząd NSZZ Pracowników IUNG:

/ - / I. Ostrokólski

 

12 października Zarząd NSZZ “Solidarność” w IUNG wydał dokument na tyle nietypowy, że wart przytoczenia w całości^[35]:

Puławy, 12 października 1980 r.

“SOLIDARNOŚĆ”

Zarząd Niezależnego Samorządnego

Związku Zawodowego Pracowników IUNG

 

przedstawia:

R E S Z T Ó W K I

Po uwłaszczeniu chłopów w 1864 r. nie wszyscy byli właściciele zdołali utrzymać swe majątki na obszarach, które mogły im zapewnić normalną gospodarkę. Zachowali tylko tzw. “resztówki”.

Resztówki te obejmowały niektóre zabytki architektoniczne i zespoły parkowe, których jednak nie udało się ocalić dla przyszłości. Uległy samozniszczeniu, bo utraciły swoją funkcję społeczną. Dotrwałyby może do naszych czasów, gdyby uzyskały jakąś użyteczność publiczną.

Bardzo drobna, ale kierownicza cząstka naszej załogi postanowiła utrzymać w Instytucie resztówkę CRZZ. Zapytujemy, jaką użyteczność publiczną będzie reprezentować ta resztówka?

Zarząd NSZZ.

/ - / T.Skiba, / - / I. Ostrokólski, / - / J. Migdal

W październiku 1980 r. członkowie NSZZ w IUNG wzięli udział w zbiórce pieniędzy na budowę pomnika Pomordowanych Stoczniowców w Gdańsku. Ogólna kwota zebranych w Instytucie pieniędzy jest nieznana, ale z zachowanego “Dowodu wpłaty”^[36] wynika, ze pracownicy Zakładu Upowszechnienia IUNG wpłacili na ten cel 385 zł.

Z datą 4 listopada 1980 r. ukazał się pierwszy numer Biuletynu Informacyjnego MKZ NSZZ “Solidarność Ziemi Puławskiej”. Wśród trójki organizatorów i liderów zespołu redakcyjnego tego pisma poczesne miejsce zajmował pracownik IUNG, Ireneusz Ostrokólski^[37], który wcześniej wchodził w skład zespołu drukującego Biuletyn Informacyjny MKZ Lublin. Niepośledni wpływ na poziom pisma wywierali również dwaj inni pracownicy IUNG wchodzący w skład redakcji: Apoloniusz Berbeć i Antoni Faber a pracownice IUNG Teresa Celuch i Jagoda Klaudel przez cały okres wychodzenia Biuletynu bezbłędnie przepisywały na maszynie materiały przeznaczone do druku. Podkreślić również należy ogromne zasługi kierownika Zakładu Małej Poligrafii IUNG, Stanisława Mełgiesia oraz pracowników tego Zakładu: Marii Deski, Remigiusza Grzeszczyka, Bonifacego Maruszaka, Joanny Sochy, Ryszarda Sochy, Waldemara Sumorka i in.bez których życzliwości i zaangażowania ani Biuletyn Informacyjny “Solidarność Ziemi Puławskiej”, ani Informator NSZZ “Solidarność” w IUNG PRZESZŁOŚĆ-PRZYSZŁOŚCI, nie mogłyby się ukazywać ani tak często, ani z taką regularnością, a nade wszystko nie w często nawet 2-krotnie większych nakładach niż podawano to oficjalnie.^[38] To, że na łamach Biuletynów NSZZ “Solidarność” mogły się ukazywać doniesienia z ostatniej chwili, jest w dużej mierze zasługą Zofii Prylińskiej z IUNG, która do listopada 1981 r., kiedy to Redakcja “po długich i ciężkich cierpieniach”^[39] uzyskała własny teleks, o każdej porze dnia (a czasem i nocy) udostępniała jej teleks IUNG-owski, umożliwiając w ten sposób szybkie połączenie z całym krajem. Obok redaktorów: I. Ostrokólskiego, A. Berbecia i A. Fabera z Biuletynem Informacyjnym “Solidarność Ziemi Puławskiej” regularnie współpracowało jako autorzy tekstów wielu pracowników IUNG, m.in.W. Boguszewski, J. Chmielewski, S. Głażewski, M. Strzemski.

Do następnego bardzo poważnego kryzysu w stosunkach NSZZ “Solidarność” z władzami państwowymi doszło już na początku listopada 1980 r., a podłożem tych kontrowersji były manipulacje wokół rejestracji Związku. Awantura wybuchła, gdy 24 października sędzia Zdzisław Kościelniak dokonując rejestracji “Solidarności” samowolnie wprowadził do Statutu kilka poprawek o charakterze politycznym.^[40]. 28 października KKP odwołała się od decyzji Sądu Wojewódzkiego do Sądu Najwyższego i podjęła uchwałę zobowiązującą wszystkie ogniwa Związku do rozpoczęcia przygotowań do strajku w obronie Statutu..

NSZZ “Solidarność” w IUNG włączył się w tok działań przygotowawczych do strajku bardzo aktywnie. Już 8 października na wszystkich tablicach informacyjnych w Instytucie pojawiły się plakaty głoszące^[41]:

12.XI.80 r.

6.00

pełna gotowość

strajkowa w IUNG

 

a następnie opracowano i rozesłano do wszystkich grup związkowych instrukcję następującej treści^[42]:

 

INSTRUKCJA STRAJKOWA

1. Strajk rozpoczyna się i kończy na sygnał Komitetu Strajkowego Regionu Środkowo-Wschodniego.
2. Strajk ma charakter strajku okupacyjnego tzn. W czasie jego trwania wszyscy pracownicy obowiązani są do obecności w IUNG, aż do odwołania
3. Komitet Strajkowy w IUNG stanowi Zarząd NSZZ “Solidarność” przy IUNG.
4. Komitet Strajkowy przejmuje pełnię władzy w IUNG nad porządkiem, ładem i bezpieczeństwem.
5. Do udziału w strajku zobowiązani są wszyscy pracownicy IUNG. Komitet Strajkowy jest upoważniony do wydawania indywidualnych zwolnień na opuszczenie terenu IUNG we wszystkich uzasadnionych przypadkach (opieka nad dziećmi, chorymi itp.)
6. W czasie strajku na obiektach IUNG zostaną wywieszone flagi narodowe i transparenty.
7. Komitet Strajkowy wyznaczy wszelkie niezbędne służby strajkowe – porządkowe, opiekuńcze, zaopatrzenia, łączności itp., określi zakresy ich działania.
8. Pracownicy IUNG obowiązani są do zaopatrzenia się we własnym zakresie w żywność i leki na co najmniej 48 godzin., koce, śpiwory, materace itp.
9. Komitet Strajkowy IUNG w porozumieniu z Komitetem Strajkowym WSS Społem zapewni funkcjonowanie stołówki i bufetu dla potrzeb strajkujących.
10. Kierownicy jednostek organizacyjnych IUNG zobowiązani są do zabezpieczenia właściwego funkcjonowania swoich jednostek (zabezpieczenie pomieszczeń, ciągłość doświadczeń wegetacyjnych, opieka nad zwierzętami doświadczalnymi itp.).
11. Pracownicy IUNG obowiązani są do wykonywania poleceń Komitetu Strajkowego, do stałego utrzymywania kontaktu z Komitetem, meldowanie o wszelkich spostrzeżeniach.
12. W czasie trwania strajku obowiązuje całkowity zakaz picia alkoholu. Każda osoba, której zachowanie miałoby charakter prowokacyjny zostanie wydalona z terenu IUNG przez służbę porządkową.

/ - / mgr Tadeusz Skiba

Równocześnie z tymi przygotowaniami trwały gorączkowe rozmowy delegacji KKP NSZZ “Solidarność” z L. Wałęsą na czele z premierem Rządu PRL. W ich wyniku 9 listopada został zawarty kompromis, mocą którego do Statutu miała być dołączona w formie aneksu pierwsza część Porozumień Gdańskich zawierająca zapis o uznawaniu przez Związek kierowniczej roli PZPR w państwie. W wyniku tej ugody 10 listopada Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Wojewódzkiego z 24 października i zatwierdził Statut NSZZ “Solidarność” poszerzony o fragment Porozumień Sierpniowych^[43], w wyniku czego strajk odwołano a na tablicach informacyjnych w IUNG pojawił się plakat z tryumfalną informacją^[44]

 

“Solidarność” zwyciężyła 10.XI. 1980 r.

 

Niezależnie od przygotowań do strajku Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” w IUNG nie zaniedbywała najpilniejszych problemów socjalnych pracowników IUNG. Na przełomie października i listopada 1980 r. odbyła się w Instytucie seria zebrań grup związkowych, na których członkowie NSZZ “Solidarność” zaznajamiali się z Uchwałą MKZ w Lublinie z dnia 23.10.1980 r. zawierającą propozycje rozdziału dodatku inflacyjnego. Zachowała się informacja o wynikach takiego zebrania Grupy Związkowej w Zakładzie Wdrażania i Upowszechniania Wyników Badań IUNG . Starosta tej Grupy, Ewa Chorab informuje, że członkowie NSZZ “Solidarność” z tego Zakładu zaakceptowali propozycję, żeby pracownicy mniej zarabiający otrzymali większą kwotę dodatku^[45] .Dokument ten stanowi świadectwo, że słowo “solidarność” nie było w tamtych czasach jedynie pustym frazesem.

5 listopada 1980 r. Prezydium Zarządu NSZZ “Solidarność” w IUNG wystosowało do Dyrektora Instytutu następujące pismo^[46]:

Puławy, dnia 5.11.1980 r.

 

Do Dyrektora IUNG

Prof. dr hab. Stanisława Nawrockiego

 

W roku bieżącym podwyżki regulaminowe w naszym Instytucie otrzymało 92% załogi. Bez podwyżek pozostało około 50 osób, a w tej liczbie kilkanaście, które ze względów formalnych (górna stawka) nie mogły otrzymać przeszeregowań.

Do Zarządu NSZZ SOLIDARNOŚĆ wpłynęło szereg odwołań od decyzji Komisji d/s przeszeregowań przy Dyrekcji IUNG. Wiele z tych odwołań jest uzasadnionych. Szczególnie odnosi się to do przeszeregowań o 50 groszy – co jak wcześniej oświadczaliśmy – jest faktem godnym pożałowania i słusznie oburza zainteresowane osoby.

Rejestrowaliśmy również przypadki całkowitego pominięcia i zmian w ustaleniach Komisji. Dodatkowo okazuje się, że w kilku przypadkach Komisja została wprowadzona w błąd nieprawdziwymi danymi odnośnie kwalifikacji i stażu pracy,

W tej sytuacji czujemy się upoważnieni do otwarcia sprawy przeszeregowań ponownie w stosunku do osób, które ich nie otrzymały w tym roku, bądź otrzymały szydercze 50 groszy.

Apelujemy do dyrektora IUNG, Prof. Dr Stanisława Nawrockiego, aby znalazł sposób na właściwe rozwiązanie problemów przeszeregowań regulaminowych w stosunku do osób powyżej określonych.

Jednocześnie informujemy, że nie przyjmiemy do wiadomości odpowiedzi w formie “n i e m a p i e n i ę d z y”. Albowiem pieniądze są i my jesteśmy w stanie to wykazać, chociaż mamy nadzieję, że nie będzie to konieczne.

Oczekujemy, że dyrekcja okaże operatywność i zademonstruje, że jest z załogą i zabiega o jej sytuację materialną.

Dodatkowo informujemy dyrektora, że w przyszłości wszelkie rozmowy przedstawicieli SOLIDARNOŚCI z dyrekcją będziemy rejestrowali na taśmie magnetofonowej z następujących powodów:

1. Przedstawicielom naszym oświadczono na Komisji d/s przeszeregowań, że dla dyrektora zdanie Komisji nie jest wiążące.
2. V-ce dyrektor Witek w szeregu przypadków optował za nie przyznawaniem podwyżek a w kilka tygodni później oświadczał niezadowolonym “idźcie do SOLIDARNOŚCI bo to oni dzielili podwyżki”.

Fakty te uznajemy za oburzające i w przyszłości będziemy informować o takowych całą załogę.

Na przyszłość postulujemy likwidację Komisji d/s przeszeregowań i dokonywanie regulaminowych awansów na poziomie zakładów z puli tym zakładom przyznanej w myśl wcześniej ustalonych reguł. Podział ten powinien odbywać się jawnie przy właściwym udziale starosty koła zakładowego SOLIDARNOŚĆ.

Oczekujemy rychłej odpowiedzi na nasz apel we wszystkich aspektach oraz konkretnych działań ze strony dyrekcji Instytutu.

Jednocześnie zgłaszamy gotowość podjęcia rozmów w sprawie rozdziału dodatku drożyźnianego dla załogi Instytutu.

Prezydium Zarządu NSZZ SPLIDARNOŚĆ przy IUNG

Pismo to jest ciekawe nie tylko ze względu na opisane w nim manewry przy rozdziale podwyżek w Instytucie, ale przede wszystkim ze względu na fakt, że przełamywało ono pewne obowiązujące w PRL zasady, a mianowicie diametralnie zmieniało stosunek związku zawodowego do dyrekcji z wiernopoddańczego na partnerski. Dotychczas nikt nigdy nie ośmielał się przemawiać do dyrektorów IUNG w sposób zademonstrowany w piśmie, a tym bardziej publicznie obnażać ich intryganckich poczynań (vide 2 punkt pisma) czy sygnalizować niewiarę w ich prawdomówność zapowiadając nagrywanie wszelkich kontaktów z dyrekcją na kasetę magnetofonową. Co więcej, nikt przedtem nie pisał “dyrektor IUNG” małą literą. Niebawem miały nastąpić wydarzenia jeszcze bardziej zadziwiające.

Nim jednak do tego doszło w środowisku puławskich instytutów resortowych toczyły się ożywione dyskusje dotyczące zarówno spraw rolnictwa, jak i problemów dotyczących nauk rolniczych. Materialnym dowodem zainteresowania pracowników IUNG sprawami rolnictwa a zarazem na gotowość do stawiania ich ponad sporami ideologicznymi i politycznymi, była dyskusja nad wspólnym stanowiskiem Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR, Koła Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i NSZZ “Solidarność” (co w owych czasach było ewenementem) na temat polityki rolnej w PRL. Ze strony PZPR była to niewątpliwie próba wciągnięcia NSZZ “Solidarność” w orbitę koncesjonowanych organizacji godzących się za przywileje dla przywódców na odgrywanie roli listka figowego dla poczynań PZPR.. Próba - jak wykazały późniejsze wydarzenia - całkowicie nieudana. Natomiast dla NSZZ “Solidarność” była to udana próba nakłonienia POP PZPR i Koła ZSL w IUNG do poparcia niesłychanie krytycznej oceny stanowiska Biura Politycznego KC PZPR i Prezydium Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego z 20.X.1980 r.

Dowodem żywego zainteresowania członków Związku sprawami organizacji nauk rolniczych i funkcjonowania Instytutu jako placówki naukowo-badawczej może być pismo podpisane przez dziesięciu członków Rady Naukowej IUNG , członków NSZZ “Solidarność” do przewodniczącego Rady Naukowej^[47]:

 

Puławy, dnia 27.XI.1980 r.

 

Prof.dr hab. B. Dobrzański

Przewodniczący Rady Naukowej

Instytutu Uprawy, Nawożenia i

Gleboznawstwa w Puławach

Wielce Szanowny Panie Profesorze,

Uprzejmie prosimy o wprowadzenie do porządku dziennego LXXIV posiedzenia Rady Naukowej IUNG w dniu 27.XI.1980 r. dodatkowego punktu w brzmieniu: “Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie zmian w statucie Instytutu oraz organizacji nauki w resorcie rolnictwa”.

W załączeniu składamy projekt reprezentujący stanowisko organizacji NSZZ “Solidarność” w IUNG z prośbą o odczytanie i poddanie pod dyskusję.

Członkowie Rady Naukowej IUNG należący do NSZZ “Solidarność”

/ - / prof. dr J. Berbeć

/ - / prof. dr W. Boguszewski

/ - / prof. dr A. Jelinowska

/ - / prof. dr J. Krzymuski

/ - / prof. dr W. Myśków

/ - / doc. dr H. Pondel

/ - / prof. dr M. Ruszkowska

/ - / prof. dr M. Ruszkowski

/ - / prof. dr M. Strzemski

/ - / prof. dr Z. Wirowski

 

NSZZ “Solidarność” w IUNG współpracował również z OKPN, czego dowodem był udział pracowników Instytutu w dyskusji na temat sytuacji gospodarczej Kraju, po którym pozostał ślad w postaci zachowanej rękopiśmiennej kopii pisma skierowanego do MKZ Lublin^[48]:

Puławy, dn.23.XII.1980 r.

 

Międzyzakładowy Komitet Założycielskich NSZZ “Solidarność

Regionu Środkowo-Wschodniego

Lublin, ul. Okopowa 7

W nawiązaniu do apelu Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki NSZZ “Solidarność” z dnia 7.XII.1980 r., w sprawie zorganizowania i przeprowadzenia wewnątrzzwiązkowej dyskusji na temat sytuacji gospodarczej Kraju, Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” Pracowników Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach, w porozumieniu z Komisjami Zakładowymi pozostałych instytutów puławskich powołała grupę lektorów do przeprowadzenia tej dyskusji w zakładach pracy rejonu puławskiego.

Niżej podajemy pełny skład osobowy grupy lektorów:

1. mgr Stanisław Gędek – Zakład Ekonomiki i Organizacji Produkcji Roślinnej IUNG,
2. dr Marian Król – Zakład Roślin Zbożowych IUNG,
3. mgr Jan Rybicki – Zakład Roślin Zbożowych IUNG – łącznik grupy
4. dr Stanisław Krasowicz – Zakład Metodyki Badań i Informatyki IUNG,
5. dr Zygmunt Jakubczak – Zakład Gleboznawstwa i Ochrony Gruntów IUNG.

 

Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność w IUNG

 

Rok 1981 rozpoczął się od sporu NSZZ “Solidarność” z Rządem PRL na szczeblu ogólnopolskim, a między KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG a Dyrekcją Instytutu na płaszczyźnie zakładowej w sprawie wolnych sobót, które były jednym ze zobowiązań Rządu zapisanym w Porozumieniu Gdańskim. Wydawało się, że strajk jest nieunikniony. Aliści, jak zawsze w ostatniej chwili, 30.I. rząd PRL zgodził się na kompromis polegający na tym, że co czwarta sobota miała być dniem roboczym w pełnym 8-godzinnym wymiarze (wydłużało to tygodniowy czas pracy o pół godziny). Pozostałe soboty miały być dniami wolnymi od pracy. Potrącona z poborów należność za nieprzepracowane (na wezwanie KKP) soboty 10 i 24 stycznia miała być pracownikom zwrócona w lutym^[49].

W ten sposób szczęśliwie został zażegnany kolejny kryzys w stosunkach między NSZZ “S” a władzami a KZ NSZZ “S” w IUNG mogła się wreszcie zająć sprawami czysto związkowymi. W styczniu 1981 r. KZ NSZZ “S” w IUNG zaangażowała cały swój autorytet w sprawy wewnętrzne Instytutu. 8.I.1981 r. KZ rozpatrzyła wnioski Podkomisji d/s Negatywnych Zjawisk i zgłosiła Dyrekcji IUNG do rozwiązania 11 wniosków szczegółowych^[50]:

 

K O M U N I K A T

W dniu 8.I.1981 r. Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” rozpatrzyła następujące wnioski Podkomisji d/s Negatywnych Zjawisk:

1. Sprawa kierownika Działu Służb Pracowniczych – przekazać Dyrektorowi IUNG, który ustosunkuje się do 31 stycznia b.r.
2. Wzmocnienie Sekcji Socjalnej IUNG do 5 osób – przekazać Dyrektorowi IUNG.
3. Sprawa przyjęć do pracy w IUNG – przekazać Dyrektorowi IUNG.
4. Sprawa zakupów i wykorzystania aparatury i Odry 1325 w IUNG – skierować do Dyrekcji IUNG.
5. Sprawa rozliczenia stypendiów doktorskich i habilitacyjnych – skierować do Dyrekcji.
6. Sprawa Zakładu Doświadczalno-Wdrożeniowego Terenów Zdewastowanych – skierować do do NIK, do wiadomości Dyrekcja IUNG.
7. Sprawa sadu w Olszance

   a) zwrócić się do Dyrekcji o powołanie komisji ekspertów,

   b) zbadać i wyjaśnić rozliczenia finansowe – NIK.

8. Sprawa tartaku – skierować do Prokuratury Generalnej i do NIK Lublin.
9. Sprawa remontu Pałacu i dachu Pałacu – przedstawić Dyrekcji, skierować d Sekcji Rewizji w IUNG.
10. Sprawa Starej Morawy – skierować do Dyrekcji o dokładniejszą odpowiedź.
11. Sprawa Działu Technicznego – skierować do Dyrekcji.

/ - / T. Skiba, / - / J. Migdal, / - / Z. Żmuda, / - / L. Gryniewicz

Ponieważ wszelkie wysiłki KZ zmierzające do polubownego załatwienia pierwszego z tych wniosków: zmiany na stanowisku kierownika Działu Służb Pracowniczych (które piastowała osoba niekompetentna i niemiła w bezpośrednich kontaktach, będąca za to żoną Sekretarza KM PZPR) w ramach jego realizacji, w dniach 12 i 13 lutego 1981 r. w Instytucie zostało przeprowadzone referendum, w którym pracownicy mieli odpowiedzieć na pytanie, czy zmianę na stanowisku kierownika Działu Służb Pracowniczych uważają za celową i konieczną.. Już 16 lutego opublikowano jego wyniki^[51]: za zmianą na stanowisku kierownika DSP (głosy “tak”) opowiedziało się 390 osób (71,0%). Przeciwko zmianie było 106 osób (19,3%), natomiast 53 osoby (9,7%) wstrzymały się od zabrania głosu. Ostatecznie po dłuższych korowodach i mediacji Wojewody Lubelskiego dyrektor IUNG, który zrazu odmówił dokonania oczekiwanej zmiany, przychylił się do żądańia załogi Instytutu i już 29.VI.1981 r.na stanowisku kierownika DSP w IUNG pojawił się vacat.

Nie sprawy kadrowe były jednak głównymi problemami w polu widzenia Komisji Zakładowej w IUNG wiosną 1981 r. Jeszcze w styczniu przekazała ona Dyrekcji IUNG pozostałe wnioski pracowników Instytutu zebrane przez Podkomisję d/s Negatywnych Zjawisk i uporządkowane w 8 grupach. W końcu kwietnia KZ otrzymała w odpowiedzi obszerne, memorandum^[52], w którym Dyrekcja ustosunkowuje się do poszczególnych zagadnień, w związku z czym KZ NSZZ “S” w IUNG zapowiedziała, “że w najbliższym czasie odbędzie się ogólnoinstytucka dyskusja nad postulatami i odpowiedziami Dyrekcji na nie” i powołała grupy robocze, “celem przeanalizowania odpowiedzi na poszczególne zagadnienia”.

Grupy te reprezentowali:

1. St. Gędek, St. Krasowicz, Z. Żmuda – sprawy ogólnoinstytuckie
2. A. Faber – sprawy mieszkaniowe
3. T. Deputat – sprawy socjalne
4. B. Rębowski, M. Dzierżawska, M. Spóz – sprawy różne
5. J. Gądor – sprawy organizacji i zarządzania
6. E. Kern – sprawy funkcjonowania Instytutu
7. J. Migdal – sprawy pracy i płacy

Dyskusja odbyła się w Sali Rycerskiej IUNG w dniach od 18.V., kiedy to omawiano sprawy organizacyjne i zarządzanie Instytutem, do 2.VI. (sprawy BHP) w obecności licznie zgromadzonych przedstawicieli kół związkowych i przebiegała w spokojnej i rzeczowej atmosferze^[53]. Po zakończeniu omawiania każdej grupy zagadnień spisywano protokół uzgodnień podpisany przez obie strony^[54]. Również w końcu maja weszło w zwyczaj, że przedstawiciele KZ NSZZ “S” byli zapraszani jako obserwatorzy na posiedzenia Rady Naukowej IUNG.

Następnym zagadnieniem, które absorbowało uwagę Komisji Zakładowej NSZZ “S” w IUNG na początku 1981 r. był problem ordynacji wyborczej do władz regionalnych. Konflikt z tym związany rozpoczął się 13.02.1981, kiedy to Zespół Ekspertów przy MKZ Lublin opublikował opracowany przez siebie projekt ordynacji wyborczej^[55]. Do tego projektu^[56] Komisje Zakładowe w IWet i IUNG zgłosiły zasadnicze zastrzeżenia, opublikowane w Biuletynie Informacyjnym “Solidarność Ziemi Puławskiej”. Nie poprzestając na krytycznych uwagach zespół złożony z przedstawicieli puławskich instytutów naukowych: IUNG, Iwet, INS, OPISiK, opracował “puławski” projekt ordynacji wyborczej^[57], który “został przyjęty jako propozycja środowiska puławskiego na posiedzeniu Prezydium MKZ Puławy w dniu 23 lutego br. i będzie przedstawiony na posiedzeniu Prezydium MKZ Regionu Środkowo-Wschodniego w Lublinie w dniu 27 lutego br.”

Zadanie ostatecznego zredagowania projektu “puławskiego” zlecono dwom pracownikom IUNG: Józefowi Gądorowi i Stanisławowi Głażewskiemu. Ten ostatni referował ostateczną wersję projektu na posiedzeniu Prezydium MKZ Puławy w dniu 23 lutego; jemu także przypadł w udziale wątpliwy zaszczyt referowania projektu “puławskiego” na posiedzeniu Prezydium MKZ w Lublinie 27.II.1981 r^[58], w którym brał on udział w towarzystwie dwóch innych pracowników IUNG: J. Gądora i Z. Mazura. Nie było to zadanie ani wdzięczne ani bezpieczne: część członków Prezydium MKZ w Lublinie odebrało bowiem projekt “puławski” jako wyraz tendencji odśrodkowych i działanie na szkodę Regionu. Część zebranych odmówiła w ogóle wysłuchania argumentów przedstawicieli MKZ Ziemi Puławskiej.i rzeczowej wymiany opinii, wobec czego dyskusja przeniosła się do kuluarów, gdzie trójka “puławiaków' musiała stawić czoła kilkudziesięciu rozjuszonym działaczom z Lublina. Scenę tę zilustrował w Biuletynie Informacyjnym “Solidarność Ziemi Puławskiej” K. Małagocki (ilustracja 2). Konflikt udało się ostatecznie zakończyć dopiero 4.marca, kiedy to przedstawiciel puławskiego MKZ-u, S. Głazewski i przedstawiciel Zespołu Ekspertów MKZ-u w Lublinie, T. Przeciechowski, pod czujnym okiem eksperta KKP, W. Chrzanowskiego wypracowali kompromis i po kilku tygodniach gorszących sporów “...MKZ Regionu środkowo-Wschodniego zatwierdził ordynację kompromisową, która wprawdzie gwarantuje przedstawicielstwo wszystkich rejonów w przyszłym Zarządzie Regionu, chociaż niekoniecznie proporcjonalne, ale nie gwarantuje MKZ-ów rejonowych.”^[59]

19.III.1981 miała miejsce tzw. prowokacja bydgoska: funkcjonariusze MO bez powodu dotkliwie pobili przedstawicieli NSZZ “S” zaproszonych na sesję Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy ^[60] W całej Polsce zawrzało. W dniach 23 i 24 marca obradująca w Bydgoszczy KKP NSZZ “S” podjęła decyzję o przeprowadzeniu w całym kraju w dniu 27 marca w godzinach od 8.00 do 12.00 strajku ostrzegawczego, a jeśli władze nie spełnią sformułowanych przez KKP postulatów (m.in. ukaranie sprawców bezprawia w Bydgoszczy, Warszawie i innych miastach, pełnych gwarancji bezpieczeństwa dla Związku, ustawowego zaniechania ścigania działaczy opozycyjnych z lat 1976-1980, legalizacja “Solidarności Wiejskiej”, ratyfikacja Konwencji nr 141 Międzynarodowej Organizacji Pracy, uchylenie uchwały Rady Ministrów dotyczącej odpłatności za czas strajków), 31 marca rozpocznie się strajk generalny^[61]

Decyzją MKZ-u Puławy “z dniem 25 marca 1981 r. siedziba Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego Ziemi Puławskiej przeniesiona zostaje do IUNG (lokal Komisji Zakładowej) tel.34-21 w.283 tlx. 064 24 10. W lokalu MKZ pełniony jest dyżur dzienny (do 16.00)”. Z funkcji gospodarza MKS, Komisja Zakładowa NSZZ “S” w IUNG wywiązała się bez zarzutu. Członkowie Związku w IUNG – podobnie jak i w innych puławskich przedsiębiorstwach i instytucjach - masowo wzięli udział w strajku ostrzegawczym w dniu 27.III.. Strajk przebiegł spokojnie i zgodnie z założeniami a w Instytucie “panował nastrój, jak w czasie święta narodowego”^[62].

31 marca 1981 r., w przededniu zapowiedzianego na 1 kwietnia strajku generalnego, delegacja KKP na rozmowy z rządem powzięła decyzję o przesunięciu terminu strajku^[63], a po zawarciu ugody z Rządem ostatecznie go odwołała.

Dzień 7 maja 1981 r, wielu członków Związku zapamiętało jako dzień wizyty w Puławach Jacka Kuronia, legendarnego współzałożyciela i lidera KOR a także doradcy KKP NSZZ “S”. W spotkaniu z J. Kuroniem zorganizowanym przez MKZ NSZZ “S” Ziemi Puławskiej w Sali Rycerskiej Pałacu Czartoryskich, uczestniczyli członkowie NSZZ “S” z całych Puław. W czasie prelekcji J. Kuroń ocenił aktualną sytuację polityczną, społeczną i gospodarczą w kraju. Stwierdził, że w Polsce odbywa się samoograniczająca się, a co ważniejsze, bezkrwawa rewolucja, której przewodzi “Solidarność”. Jego zdaniem zahamowanie tego ruchu jest już niemożliwe, a jego efekty sa tylko kwestią czasu. W chwili obecnej jest rzeczą najważniejszą, żeby demokratyzację kraju wymuszać na władzach metodami pokojowymi: powoływaniem się na obowiązujące, ale nie przestrzegane prawo i aktywnością społeczną, która polega m.in. na samoorganizowaniu się obywateli w związkach, stowarzyszeniach, komitetach, klubach itp. organizacjach społecznych.

8 maja 1981 r. ukazał się pierwszy numer Informatora NSZZ “Solidarność” w IUNG “PRZESZŁOŚĆ-PRZYSZŁOŚCI”^[64]zredagowany przez zespół w składzie: Józef Gądor, Stanisław Głażewski, Jan Grajper, Bogdan Oroń i Mikołaj Spóz. Biuletyn, którego zespół redakcyjny uzupełnili wkrótce Ewa Chorab, Antoni Faber i Ireneusz Ostrokólski, mógł się ukazywać tylko dzięki życzliwości i zaangażowaniu pracowników Zakładu Małej Poligrafii IUNG.^[65] Pismo ukazywało się nieregularnie w nakładzie 500 egzemplarzy A-4. Autorem winiety Informatora oraz ilustracji w nim zamieszczanych był B. Oroń a o piękną szatę graficzną pisma dbał M. Spóz. Obowiązek zbierania materiałów do druku spoczywał na wszystkich członkach zespołu a decyzje o zawartości każdego numeru zapadały kolegialnie. Makietę Informatora przygotowywano na stołach montażowych w Zakładzie Małej Poligrafii IUNG. W piśmie wydzielono stałą rubrykę “Monitor” w której zamieszczano oficjalne dokumenty i informacje Komisji Zakładowej, dostarczane zespołowi redakcyjnemu przez rzecznika prasowego Komisji^[66].

W artykule wstępnym pierwszego numeru Informatora Redakcja w następujący sposób wyjaśnia tytuł (“PRZESZŁOŚĆ-PRZYSZŁOŚCI”)), motto (“OBY ODTĄD ZWYCIĘSTWA NASZE ZATRZEĆ MOGŁY PAMIĘĆ KLĘSK DOZNANYCH”) i założenia programowe pisma:

Tytuł Informatora został zapożyczony z frontonu pierwszego w Polsce muzeum poświęconego pielęgnowaniu niepodległościowych tradycji naszego Narodu – Świątyni Sybilli. Zarówno ten napis, jak i motto przepisane z murów Domku Gotyckiego w puławskim parku, mimo swego względnie sędziwego – bo już 180-letniego – wieku, nie utraciły nic na aktualności. Optymizm w nich zawarty traktujemy jako dobrą wróżbę dla społeczno-obywatelskiego ruchu “Solidarność”.

W Informatorze, obok wiadomości o działalności związkowej, będziemy zamieszczać materiały dotyczące szeroko pojętych problemów społecznych, kulturalnych i naukowych, ze szczególnym uwzględnieniem nauk rolniczych i rolnictwa. Zamierzamy prowadzić również rubrykę poświęconą przypominaniu ważniejszych wydarzeń z dawnej i najnowszej historii ojczystej, także i tych, które dotychczas były planowo wykreślane z pamięci Polaków.

Do 13 grudnia 1981 r. ukazało się łącznie 27 numerów Informatora a Nr 28 właśnie przygotowany do druku skonfiskowali funkcjonariusze SB w czasie rewizji w drukarni na początku stanu wojennego. W listopadzie 1989 r. wydawanie pisma zostało wznowione pod niezmienionym tytułem i przy zachowaniu ciągłości numeracji, mimo, że skład zespołu redakcyjnego uległ drastycznym zmianom.

Łamy Informatora “PRZESZŁOŚĆ-PRZYSZŁOŚCI”, a szczególnie jego rubryka “Monitor”, stanowią niewyczerpane źródło wiedzy o działalności KZ NSZZ “S” w IUNG, w Puławach a także w całej Polsce. Pierwszy numer pisma nie przynosi jeszcze tego typu informacji, ale już w drugim na plan pierwszy wybija się doniesienie^[67]:

 

ZEBRANIE DELEGATÓW

W dniu 12 maja br, od 13-tej do 14.25 obradowało, czwarte z kolei, Zebranie Delegatów NSZZ “Solidarność” w naszym Instytucie. Delegaci przyjęli sześć uchwał, naszym zdaniem bardzo ważnych. Pozostaje tylko czekać na ich realizację. Ponadto delegaci wybrali – spośród 27 kandydatów – ośmiu delegatów na Walne Zebranie Delegatów MKZ NSZZ “Solidarność” Ziemi Puławskiej, którego zasadniczym obowiązkiem będzie wybranie zarządu i komisji rewizyjnej Puławskiego Oddziału Regionu Środkowo-Wschodniego Związku. Delegatami zostali wybrani: M. Dzierżawska, J. Gądor, S. Gędek, S. Głażewski, J. Grajper, M. Michalakowa, J. Nakonieczny i J. Żabicki.”

Spośród podjętych uchwał obligujących Komisję Zakładową do:

• zobowiązania 5 posłów Puławskiego Okręgu Wyborczego do głosowania na proponowaną przez Związek wersję ustawy o cenzurze (Uchwała Nr 1);
• zwrócenia się do Rady Naukowej Instytutu w sprawie ogłoszenia konkursu otwartego na temat “Program dla Instytutu i jego Zakładów” (Uchwała Nr 3);
• wystosowania do Ministra Sprawiedliwości protestu przeciwko więzieniu za przekonania działaczy opozycyjnych i żądania natychmiastowego ich uwolnienia (Uchwała Nr 4);
• wystąpienia do Ministra Sprawiedliwości z żądaniem niezwłocznego pociągnięcia do odpowiedzialności karnej przed sądami powszechnymi osób odpowiedzialnych za doprowadzenie kraju do kryzysu oraz tych, którzy wykorzystywali swe stanowisko do czerpania osobistych korzyści materialnych (Uchwała Nr 5);
• zebrania i przekazania środków finansowych na rzecz budowy pomników w Poznaniu i Radomiu, upamiętniających tragiczne wydarzenia w czerwcu 1956 i czerwcu 1976 r. (Uchwała Nr 6).

na szczególną uwagę zasługuje Uchwała Nr 2 dotycząca rządowej koncepcji powoływania, składu i kompetencji rad naukowych w Instytutach^[68]:

Uchwała Nr 2

Zebranie Delegatów NSZZ “Solidarność” w IUNG upoważnia Komisję Zakładową do wysłania do Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki pisma następującej treści:

Pracownicy Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach, członkowie NSZZ “Solidarność” wnoszą stanowczy protest przeciwko zarządzeniu Nr 1, wydanemu przez Pana w dniu 6 lutego 1981 r. i domagają się jego niezwłocznego uchylenia. Jako pracownicy jednego z najstarszych ośrodków naukowych w Polsce uważamy, że mamy szczególne prawo do sprzeciwu w tej kwestii.

Koncepcja rozszerzonej rady naukowej, usankcjonowana wymienionym Zarządzeniem, tworzy organ niedemokratyczny, o nieokreślonych kompetencjach.

Stanowczo opowiadamy się za stanowiskiem prezentowanym przez Ogólnopolską Komisję Porozumiewawczą Nauki NSZZ “Solidarność”, przewidującym istnienie wybieralnej rady naukowej – jako ciała opiniodawczego i czuwającego nad poziomem naukowym instytutu – oraz samorządu pracowniczego pochodzącego również z wyboru, i będącego autentycznym, stanowiącym przedstawicielem załogi instytutu.

Puławy, 12.V.1981 r.

Jest rzeczą godną uwagi, że wszystkie uchwały podjęte na tym zebraniu miały charakter altruistyczny: ich celem było wyłącznie dobro kraju i nauki, a nie doraźne korzyści członków Związku. Są one świetną ilustracją nastrojów, celów i dążeń, panujących w owym czasie w NSZZ “Solidarność” w całej Polsce.

Na przełomie kwietnia i maja 1981 r. do Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” w IUNG zgłosił się członek NSZZ “Solidarność” w Zakładach Azotowych, Henryk Sztaba, przypominając o zbliżającej się 37 rocznicy Powstania Warszawskiego oraz zwracając uwagę na fakt, że poległa w pierwszym dniu Powstania poetka Krystyna Krahelska w latach 1940 -1942 była pracownicą PINGW-u w Puławach. KZ postanowiła wykorzystać tę wiadomość do zorganizowania uroczystych obchodów wybuchu Powstania Warszawskiego, czego dowód stanowi krótka wzmianka zamieszczona w Nr 1 Biuletynu “Przeszłość-Przyszłości:

“ Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” podjęła ostatnio znamienną uchwałę – uczczenia Krystyny Krahelskiej, żołnierza Armii Krajowej, poetki Polski Walczącej.”

11 maja KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG wystosowała do Redakcji Biuletynu “Solidarność Ziemi Puławskiej” następujący list^[69]:

Puławy, dnia 11.05.1981 r.

 

Redakcja Biuletynu Informacyjnego

przy KZ MKZ Ziemi Puławskiej

KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG Puławy w załączeniu przesyła artykuł kol. Henryka Sztaby z Za Puławy na temat życia i działalności Krystyny Krahelskiej - “Danuty” pt. “Zwyczajna dziewczyna” z prośbą o opublikowanie na łamach Biuletynu.

Jednocześnie informujemy, że KZ naszego Instytutu podjęła w w/w sprawie następujące uchwały:

1. Dla uczczenia poetki ściśle związanej z Instytutem w Puławach zostanie zorganizowana wieczornica na temat życia i twórczości Krystyny Krahelskiej.
2. Celem upamiętnienia pobytu poetki w naszym mieście podjęte zostaną starania o ufundowanie okolicznościowej tablicy na budynku IUNG.

Z ramienia KZ NSZZ “Solidarność” organizacją wieczornicy, prezentacją twórczości K. Krahelskiej na łamach prasy związkowej oraz ufundowaniem tablicy pamiątkowej zajmuje się zespół w składzie:

1. prof. Dr A. Jelinowska

2. dr hab. Jerzy Chmielewski

3.Edward Pytlak

Za Komisję Zakładową

V-ce Przewodniczący / - / dr Julian Migdal

List ten został wydrukowany w 30(38) numerze Biuletynu wraz z artykułem H. Sztaby pt. “Zwyczajna Dziewczyna”, zawierającym zarys biografii Krystyny Krahelskiej^[70]. Artykuł ten oraz uchwała KZ wzmiankowana w liście zapoczątkowały całą serię działań Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” w IUNG, zmierzających do przybliżenia postaci K. Krahelskiej mieszkańcom Puław.

Dodać w tym miejscu wypada, że we wszystkich tych przedsięwzięciach aktywnie uczestniczył ich pomysłodawca, H. Sztaba.^[71]

Już 4 czerwca w Biuletynie “Solidarność Ziemi Puławskiej” ukazał się anons^[72]:

 

Zaproszenie

Komisja Zakładowa NSZZ Solidarność IUNG w Puławach zaprasza wszystkich zainteresowanych postacią i twórczością Krystyny Krahelskiej na wieczornicę, która odbędzie się w dniu 11 czerwca b.r. o godź. 17-ej w budynku IUNG (Sala Rycerska, II piętro, wejście główne). Część artystyczną wieczornicy przygotują Panie: mgr Maria Legieć i mgr Maria Wójcik – nauczycielki Zespołu Szkół Zawodowych nr 1 w Puławach.

29.VI.1981 r. rozpoczął się kolportaż specjalnego numeru Informatora NSZZ “S” w IUNG poświęconego w całości osobie K. Krahelskiej. Na pierwszej stronie, pod portretem K. Krahelskiej Redakcja zamieściła informację^[73]:

“Oddajemy Czytelnikom numer specjalny Informatora Przeszłość-Przyszłości w całości poświęcony twórczości poetki, żołnierza Armii Krajowej i Powstania Warszawskiego, Krystyny Krahelskiej. Dochód z kolportażu tego numeru jest przeznaczony na pokrycie kosztów tablicy pamiątkowej, która zostanie wmurowana w Osadzie Pałacowej, miejscu pracy i zamieszkania K. Krahelskiej w latach 1940-1942, w 37 rocznicę Jej śmierci”.

W numerze tym zamieszczono kilkadziesiąt wierszy K. Krahelskiej oraz satyryczny rysunek M Czerwińskiej (ilustracja 3) z następującym komentarzem: “Rys. Wykonała w 1940-41/?/ p. Maria Czerwińska (zginęła w powstaniu warszawskim). Od prawej: Józef Kisiel, KRYSTYNA KRAHELSKA , Maria Czerwińska, Jadwiga Marszewska-Ziemięcka, Julia Gołębiowska – prac. Działu Mikrobiologii Rolniczej PINGW w Puławach.”

Tablicę ku czci K. Krahelskiej odsłonięto w 37 rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, dnia 31 lipca 1981 r. o godź. 20.00. po uroczystej Mszy św. w intencji wszystkich poległych w Powstaniu Warszawskim, odprawionej na prośbę KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG w Kościele Parafialnym pod wezwaniem NMP oraz po przemarszu przez miasto na dziedziniec Pałacu orkiestry Zakładów Azotowych wykonującej, od dawna w Polsce niesłyszane, piosenki powstańcze, w tym również piosenkę autorstwa Krystyny Karahelskiej “Hej chłopcy, bagnet na broń!”. Początkowe słowa tej piosenki widnieją, obok wizerunku K. Krahelskiej i stosownego napisu, na tablicy pamiątkowej (ilustracja 4), którą wykonała Maria Kapturkiewicz-Szewczyk. Nazwa fundatora, “SOLIDARNOŚĆ” umieszczona w prawym dolnym rogu tablicy była jednym z niewielu wyobrażeń logo Związku w miejscu publicznym po delegalizacji “Solidarności” 13.grudnia 1981 r., a już na pewno jedynym widniejącym w miejscu tak eksponowanym. Również z tego względu tablica cieszyła się wielką estymą pracowników Instytutu i olbrzymim zainteresowaniem licznych wycieczek. Coroczna uroczystość składania pod nią kwiatów w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, gromadząca zawsze tłumy Puławiaków była nie tylko hołdem składanym Krystynie Krahelskiej i Powstańcom Warszawskim, ale również dowodem dotrzymywania wierności zdelegalizowanemu, ale przecież nadal działającemu w konspiracji Związkowi “Solidarność”.

Dziwnym trafem żadne z puławskich pism związkowych nie opublikowało relacji z wzruszającej uroczystości towarzyszącej odsłonięciu tablicy na dziedzińcu pałacowym, w której – obok kilkuset członków Związku z całych Puław oraz władz miasta - uczestniczyła m.in. koleżanka Krystyny Krahelskiej z powstańczego pułku “Baszta” pani Giże-Sionkowska. To właśnie jej przypadł w udziale zaszczyt odsłonięcia tablicy. Piosenkę Krystyny Krahelskiej “Hej chłopcy, bagnet na broń...” bardzo pięknie zaśpiewała młodzież z Wojewódzkiego Związku Spółdzielczości Pracy w Lublinie, przebywająca w Puławach na koloniach letnich a Ewa Benesz recytowała jej wiersze. O życiu i działalności Krystyny Krahelskiej opowiedziała zebranym Janina Sypniewska - i koleżanka Krahelskiej, żołnierz Puławskiego Obwodu AK a o ruchu oporu w Puławach w latach okupacji niemieckiej poinformował ich Andrzej Jackiewicz^[74].

Wcześniej, bo już 16-18.05.1981 r. w Świdniku odbyła się II tura I Walnego Zebrania Delegatów NSZZ “S” Regionu Środkowo-Wschodniego, na którym dokonano wyboru członków Zarządu Regionu. Tym razem we władzach wojewódzkich Związku zabrakło miejsca dla przedstawiciela IUNG (w poprzednim zarządzie członkiem Zarządu Regionu był J. Nakonieczny), członkiem Zarządu Regionu został natomiast pracownik ZDUNG, J. Kostrzewa^[75].

Pierwsza tura I Walnego Zebrania Delegatów NSZZ “S” Ziemia Puławska odbyła się 30 i 31 maja w puławskiej hali sportowej. Powołano na nim trzy zespoły problemowe Na czele Zespołu d/s programu stanął pracownik IUNG, Jan Nakonieczny^[76]. II tura WZD odbyła sie 13.06.1981 r. W skład wybranego na nim Zarządu Oddziału NSZZ “S” Ziemia Puławska weszli dwaj pracownicy IUNG: Stanisław Głażewski i Jan Nakonieczny, a M. Michalak z IUNG znalazła się w składzie Komisji Rewizyjnej^[77]. Nowowybrany 31-osobowy Zarząd Oddziału, na swym pierwszym posiedzeniu w dniu 16.VI.1981 r.,wybrał swój organ wykonawczy – 11-osobowe Prezydium w skład którego weszli S. Głażewski i J. Nakonieczny z IUNG^[78].

Na pierwszym zebraniu Prezydium Zarządu Oddziału z udziałem członków Zarządu Regionu: K. Murat i R. Kucia oraz dotychczasowego przewodniczącego MKZ Ziemi Puławskiej, B. Masiaka, w dniu 25 czerwca 1981 r.^[79] dokonano podziału zadań między członków Prezydium. S. Głażewskiemu przypadły wydawnictwa związkowe a J. Nakoniecznemu – sprawy programowe.

24 czerwca KWMO w Lublinie wszczęło dochodzenie w sprawie rzekomego znieważenia, przez Redakcję Biuletynu Informacyjnego “Solidarność Ziemi Puławskiej”, PZPR i przywódcy ZSRR Leonida Breżniewa^[80] W dwa dni później, 26.VI., funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa założyli sprawę operacyjnego sprawdzenia o kryptonimie “Satyrycy”. Figurantami tej sprawy byli wszyscy członkowie redakcji Biuletynu^[81], wśród których było aż trzech pracowników IUNG: A. Berbeć, A. Faber i I. Ostrokólski.

Pod wpływem tego wydarzenia Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ “S” w IUNG podjęło uchwałę^[82]:

Puławy, 15.06.1981 r.

UCHWAŁA Nr 35/81/P

Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” w IUNG na posiedzeniu w dniu 15.06.1981 r. Uchwala co następuje:

1. Wydawanie Informatora “Przeszłość-Przyszłości” uznajemy za statutowe prawo Związku, a także za niezbędny element pracy naszej organizacji związkowej.
2. Wszelkie ograniczenia działalności wydawniczej lub szykanowanie zespołu redakcyjnego traktować będziemy jako ingerencję w wewnętrzne sprawy Związku.

Za Prezydium

/7 podpisów/

Dokładnie miesiąc później Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” w IUNG czuła się w obowiązku wystosować do gen. Jaruzelskiego list o następującej treści:

15.07.1981 r.

 

Pan Premier Rządu PRL

Generał Wojciech Jaruzelskiego

W a r s z a w a

 

O ś w i a d c z e n i e

W związku z wszczętą przez organy ścigania akcją skierowaną przeciw Redakcji Biuletynu Informacyjnego NSZZ Solidarność Ziemi Puławskiej oraz wypowiedziami V-ce Premiera M. Rakowskiego w tej kwestii – Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” IUNG w Puławach oświadcza co następuje:

1. Biuletyn spełnia oczekiwania naszych członków i w środowisku oceniany jest bardzo wysoko.
2. Wszelkie insynuacje w kwestii wykraczania poza sferę działalności Związku oraz godzenia w interesy państwa i ustroju uważamy za obsesyjne i pozbawione jakichkolwiek podstaw.

W świetle powyższego oświadczamy, iż jakiekolwiek represjonowanie Redakcji oraz osób piszących do Biuletynu traktować będziemy jako atak na statutowe prawa Związku.

W imieniu członków NSZZ “Solidarność” IUNG oświadczamy, iż zdecydowanie wystąpimy w obronie Redakcji i autorów piszących do Biuletynu Ziemia Puławska

Za Prezydium

/ - / T. Skiba, / - / J. Chmielewski, /- / E. Kern, / - / Z. Biały, / - / L. Gryniewicz

 

W okresie lata i jesieni 1981 r. KZ NSZZ “S” w IUNG, podobnie jak inne Komisje Zakładowe w rejonie Puławskim, miała jeszcze niejedną okazję do formułowania podobnych oświadczeń i protestów w obronie redaktorów Biuletynu “Solidarność Ziemi Puławskiej”. Sprawie tej poświęcony został jeden z ostatnich dokumentów NSZZ “Solidarność” w IUNG: Oświadczenie z 30 listopada. W oświadczeniu tym wszyscy członkowie NSZZ “Solidarność” w IUNG biorą w obronę swojego kolegę, Redaktora Biuletynu “Solidarność Ziemi Puławskiej” I. Ostrokólskiego oskarżonego o “znieważenie Narodu Polskiego” i “godzenie w sojusz z ZSRR”^[83]:

 

O ś w i a d c z e n i e

członków NSZZ “Solidarność” w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa

Dnia 7 grudnia br. Prokurator wojewódzki A. Gmoch postawi przed Sądem w Puławach całą “Solidarność” w osobie naszego Kolegi, Ireneusza Ostrokólskiego. W procesie tym my wszyscy zostaliśmy oskarżeni o to, ze czujemy się ludźmi, którzy żyjąc we własnym Kraju, tu nad Wisłą, chcemy mówić własnym głosem o swoich sprawach.

Nie z naszej winy znaleźliśmy się w sytuacji, kiedy nie możemy dostać chleba, butów i wielu innych rzeczy potrzebnych do życia. Można odjąć nam wiele od ust, ale nie da się reglamentować na kartki myślenia. Myśleć może każdy i wielu z nas dzisiaj umie już myśleć. Rozumiemy dobrze, ze chociaż na ławie oskarżonych zasiądzie tylko jeden z nas, to na sali tej prokurator postawił w stan oskarżenia cały nasz Związek.

Pamiętamy dobrze zebranie przedstawicieli puławskich zakładów pracy z października ubiegłego roku, kiedy powołaliśmy do istnienia nasz Biuletyn Informacyjny “Solidarność Ziemi Puławskiej”. Koledzy, którym powierzyliśmy redagowanie Biuletynu służyli ofiarnie naszej sprawie przez cały rok. To dzięki nim mamy jeden z najlepszych w Kraju biuletynów związkowych. Tę naszą własną gazetę oceniać możemy tylko my sami, a nie prokuratura realizująca obcą nam i wrogą linię polityczną.

Utożsamianie postaci na rysunku z osobą sekretarza KPZR jest jawną prowokacją. To właśnie karkołomna interpretacja prokuratora jest godzeniem w sojusze. Pomijamy tu już fakt, czy sam “obrażony” podzielałby w tym względzie bujną wyobraźnię oskarżyciela, a ponad to, czy jakimkolwiek rysunkiem można ugodzić w sojusz. Prokurator, jeżeli chce widzieć w rysunku niedźwiedzia jakąś konkretną osobę, to jest to jego prywatna sprawa, ale nie wolno mu na podstawie takiej personifikacji oskarżać Związku i jego członków.

Stwierdzamy w tym miejscu wyraźnie i jednoznacznie, że Biuletyn nasz prawidłowo rejestruje nastroje ludzi pracy, ich obawy i niepokoje, dobrze służąc uwalniania się człowieka ze “skorupy” kłamstwa i strachu. Bariera lęku została przełamana raz na zawsze.

Akt oskarżenia przygotowany przez prokuraturę jest próbą powrotu do dawnych metod sprawowania władzy poprzez zastraszanie. Jako obywatele i związkowcy nie zgadzamy się na to, aby prawo służyło polityce. Chcemy szanować prawo, chcemy, aby to było nasze prawo, działające dla dobra nas wszystkich. Koniunkturalna interpretacja przepisów prawa odbiera mu autorytet.

W akcie oskarżenia napisano: “Treść rysunków wskazuje jednoznacznie, że ich autorom chodziło o poniżenie i wyszydzenie Państwa i Narodu Polskiego”. Nie dziwi nas ta prokuratorska ocena treści rysunków z Biuletynu, jeżeli jedynym biegłym przesłuchiwanym na tę okoliczność przez pana prokuratora był nie kto inny tylko pracownik cenzury Józef Duda.

Z oburzeniem odrzucamy twierdzenie prokuratury jakoby Naród Polski został obrażony i wyszydzony w Biuletynie. Wprost przeciwnie! - To podyktowany służalczością wobec prokuratorskich mocodawców – akt oskarżenia obraza nas jako obywateli naszego Państwa.

Protestujemy przeciwko takiemu systemowi prawnemu, w którym możliwe jest preparowanie takich procesów!

W imię powszechnego poczucia prawa, sprawiedliwości i godności obywatelskiej żądamy wycofania aktu oskarżenia i umorzenia sprawy przeciwko Związkowi reprezentowanemu przez naszego Kolegę Irka Ostrokólskiego.

Puławy, dnia 30.XI.1981 r.

Członkowie NSZZ “Solidarność” w IUNG Puławy

Z oświadczeniem tym sąsiaduje na łamach Informatora “Przeszłość-Przyszłości” rysunek B. Oronia (ilustracja 5). Inny rysunek B.Oronia nawiązujący do procesu I. Ostrokólskiego znaleźć można w Nr 25 Informatora (ilustracja 6).

Redaktorzy Informatora NSZZ w IUNG “Przeszłość-Przyszłości” starali się pomóc oskarżonemu koledze na różne sposoby, m.in. reprodukując rysunek satyryczny Szymona Kobylińskiego zamieszczony w prawomyślnej i cenzurowanej “Polityce”. Rysunek ten przedstawia częściowo zasłoniętego znakiem cenzury niedźwiedziopodobnego zwierza o charakterystycznych brwiach L. Breżniewa^[84], któremu stojący obok dosyć wychudzony osobnik wyrządza niewątpliwy despekt aż na dwa sposoby: pokazując mu język i wykonując pod jego adresem tzw. “gest Kozakiewicza”^[85] (ilustracja 7). Wydawało się, że ten rysunek, mimo, że cenzura zezwoliła na jego publikację, tak dalece przewyższa swoim antybreżniewowskim przesłaniem wszystkie niedźwiedzie opublikowane w Biuletynie “Solidarność Ziemi Puławskiej”, że prokurator nie będzie miał innego wyjścia niż umorzyć śledztwo. Prokurator był jednak innego zdania.

Ostatni etap sprawy Biuletynu Informacyjnego “Solidarność Ziemi Puławskiej”, reprezentowanego przez Ireneusza Ostrokólskiego, uznanego przez Prokuraturę za redaktora naczelnego pisma (od oskarżenia pozostałych członków Redakcji prokurator wkrótce odstąpił) rozpoczął się w Sądzie Rejonowym w Puławach 7 grudnia 1981 r., a zakończył (wskutek internowania oskarżonego 13. grudnia 1981 r.), dopiero 24.XI.1983 r. skazaniem I. Ostrokólskiego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie na 1 rok więzienia w zawieszeniu na 2 lata za “znieważenie osoby I Sekretarza KPZR tow. Leonida Breżniewa” (Art.283 par.3 kk) stylizowanymi rysunkami niedźwiedzia i nieznacznie tylko zmodyfikowanymi słowami znanej dziecięcej piosenki “Stary niedźwiedź mocno śpi...”, zamieszczonymi w 34(42) numerze Biuletynu^[86].

Nie od rzeczy będzie dodać, że KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG regularnie występowała również w obronie wszystkich bez wyjątku działaczy opozycji demokratycznej więzionych lub zagrożonych uwięzieniem, czego dowodem jest fakt, że w tylko jednym, szóstym numerze informatora “Przeszłość-Przyszłości”, znaleźć można aż dwa takie wystąpienia^[87]. Jedno z nich to:

Uchwała Nr 4

Zebranie Delegatów NSZZ “S” w IUNG obradujące w dniu 12 maja 1981 r. Zobowiązuje Komisję Zakładowa do wystosowania do Ministra Sprawiedliwości rezolucji treści Następującej:

Członkowie NSZZ “Solidarność” Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach stanowczo protestują przeciwko więzieniu za przekonania działaczy opozycyjnych i domagają się natychmiastowego ich uwolnienia, a także przestrzegania teraz i w przyszłości ustaleń określonych w punkcie 4 Porozumienia Gdańskiego, oraz praw obywatelskich zagwarantowanych Konstytucją PRL.

 

Drugie wystąpienie NSZZ “S” w IUNG w obronie więźniów sumienia opublikowane w Nr 6 Informatora to pismo do Rady Państwa^[88]:

15.07.1981 r.

Rada Państwa

W a r s z a w a

Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” IUNG w Puławach, działając w imieniu członków, domaga się ułaskawienia braci Kowalczyków oraz zdecydowanie protestuje przeciwko ponownemu aresztowaniu działaczy KPN.

Za Prezydium

/ - / T. Skiba, / - / J. Chmielewski, / - / E. Kern

/ - / L. Gryniewicz, / - / Z. Biały

W czerwcu 1981 r. w środowisku IUNG Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” zainicjowała dyskusję nad organizacją i uprawnieniami samorządów pracowniczych. Podsumowaniem tej dyskusji było oświadczenie Prezydium KZ NSZZ “S” w IUNG przesłane 24.06. do Sejmu PRL, posłów z Okręgu Wyborczego Puławskiego oraz Zarządu Oddziału i Zarządu Regionu Związku^[89], w którym zwraca się uwagę adresatów na liczne mankamenty w przesłanym do Sejmu projekcie oraz na niedociągnięcia w społecznej jego konsultacji.

Niezależnie od ostrej krytyki sejmowego projektu ustawy o samorządzie, Komisja Zakładowa NSZZ “S” w IUNG 20.07 1981 r. powołała grupę roboczą do opracowania projektu samorządu w Instytucie^[90]. W skład grupy weszli: Wacław Boguszewski, Aleksy Bornus, Zbigniew Mazur, Tadeusz Skiba i Józef Wójcik.

Już 7 września Komisja Zakładowa mogła sformułować swoje oczekiwania w stosunku do przyszłego samorządu. Oto fragment tekstu, który ukazał się w Nr 12 Informatora^[91]:

Samorząd powołany zostanie oczywiście również w naszym Instytucie, idzie jednak o to, by był on wynikiem naszej obywatelskiej aktywności i by był zgodny z naszymi własnymi interesami i interesem kraju, tak jak my te interesy pojmujemy.

Opowiadamy się za pełną samorządną samodzielnością Instytutu, za samorządem niezależnym, ustanowionym wyłącznie przez samą załogę IUNG.

Powołany dzięki naszej inicjatywie Komitet Założycielski Samorządu przedstawi wkrótce do otwartej dyskusji projekt Samorządu w IUNG, tak, by wszyscy pracownicy Instytutu mieli możliwość ustosunkowania się do projektu oraz zgłoszenia swoich uwag i propozycji.

Pragniemy, aby samorządowa organizacja IUNG usprawniła jego działalność i funkcjonowanie, podniosła efektywność pracy, a przede wszystkim, by zatrudnieni w Instytucie pracownicy wszystkich grup zawodowych uzyskali pełną gwarancję, iż prawa ich jako obywateli i pracowników będą przestrzegane, i że uzyskają możliwie optymalne warunki do pracy twórczej, dającej satysfakcję – pracy godnej wolnych ludzi.

W naszym rozumieniu Samorząd winien być organem najwyższej władzy w Instytucie, powinien być odpowiedzialny tylko przed załogą, która go wybrała.

 

Prace grupy roboczej d/s samorządu postępowały w takim tempie, że już 18.09.1981 r. w Nr 13 Informatora NSZZ “Solidarność” w IUNG “PRZESZŁÓŚĆ-PRZYSZŁOŚCI” ukazała się informacja następującej treści^[92]:

W dniu 7.09.1981 r. Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” skierowała do pracowników IUNG apel o czynne poparcie inicjatywy samorządowej oraz wyłonienie Komitetu Założycielskiego Samorządu Pracowniczego. Dokument ten został przekazany do jednostek organizacyjnych IUNG oraz Okręgowych Stacji Chemiczno-Rolniczych. Do chwili obecnej na apel odpowiedzieli pracownicy 23 jednostek organizacyjnych COB; w tym 449 osób opowiadało się za utworzeniem komitetu założycielskiego, natomiast 5 osób poparło ideę samorządności proponując odłożenie powołania komitetu do czasu uregulowania tej sprawy na forum ogólnokrajowym.. poparcie dla inicjatywy samorządowej wyrazili także pracownicy CBR /8 osób/, którzy zamierzają uczestniczyć w działalności samorządowej w ramach własnej centrali.

W wyniku wyborów przeprowadzonych w poszczególnych zakładach /pracowniach/ i działach COB-IUNG do Komitetu Założycielskiego Samorządu Pracowniczego delegowani zostali: A. Berbeć, A. Bornus, J. Chłopecka, St. Dębczak, G. Demidowicz, J. Dwornikiewicz, E. Działoszyński, A Faber, W Fabijański E. Fularowa, Z. Jakubczak, W. Jurkiewicz, E. Kaczor, J. Kobus, J. Kuś, T. Lasota, Z. Mazur, St. Mełgieś, J. Niedźwiecki, W Oleszek, E. Ślusarczyk, M. Warchołowa, T. Włudarczyk, St. Wołyński , J. Korzeniowski oraz J. Wójcik /ZOB/.

Skład Komitetu Założycielskiego jest otwarty dla delegatów pozostałych jednostek organizacyjnych IUNG.

Puławy, 14.09.1981 r.

W tym samym numerze Informatora członek Komitetu, A. Faber donosił^[93]:

W dniu 15.09.1981 r. odbyło się zebranie Komitetu Założycielskiego Samorządu Pracowniczego działającego przy IUNG. Obrady zagaił p. Aleksy Bornus, który w imieniu grupy roboczej powołanej wcześniej przez KZ NSZZ “Solidarność” przedstawił zadania i wstępny program działania Komitetu Założycielskiego. Przeprowadzona dyskusja wykazała istnienie dość daleko idącej polaryzacji poglądów na te tematy. Różnice zdań ujawniły się zarówno w odniesieniu do bieżących zadań Komitetu Założycielskiego, jak również popartych kompetencji samorządu. Generalnie przeważał pogląd, że Komitet Założycielski powinien zająć się w pierwszej kolejności opracowaniem projektu statutu samorządu pracowniczego oraz opracowaniem tez do statutu IUNG, który uwzględniałby elementy samorządności. W wyniku przeprowadzonej dyskusji postanowiono powołać tymczasowo;

• Zespół Organizacyjny /A. Bornus, A. Faber, W. Fabijański/
• Zespół Statutowy /W. Boguszewski, A. Bornus, A. Faber, W. Fabijański,E. Ślusarczyk/

Wymienione zespoły działać będą do czasu ukonstytuowania się Komitetu Założycielskiego w składzie reprezentatywnym dla całego Instytutu /COB i oddziałów/. Ustalono, że na następne zebranie Komitetu Założycielskiego /planowane na 2.X.br./ zaproszeni zostaną przedstawiciele oddziałów IUNG oraz reprezentanci Stacji Chemiczno-Rolniczej.

A. Faber

 

Już 7.12.1981 r.^[94], Komitet Założycielski Samorządu Pracowniczego w IUNG mógł opublikować “przedyskutowane przez pracowników IUNG i uzupełnione przez Komitet Załozycielski projekty Samorządu Pracowniczego i Ordynacji Wyborczej. Według Komitetu Założycielskiego “Uchwalony przez Delegatów Statut Samorządu Pracowniczego wraz z Ordynacją Wyborcza stanowić będzie formalno-prawną podstawę przyszłej działalności Instytutu”. Dalsze Prace KZ Samorządu Pracowniczego przerwał na kilka lat stan wojenny ogłoszony niespełna tydzień później.

Organizacja Związkowa “Solidarność” w IUNG przez cały okres swego funkcjonowania wykazywała żywe zainteresowanie sprawami wsi i rolnictwa. Dowodem tego zainteresowania może być choćby informacja zamieszczona w Nr 7 Informatora NSZZ “S” w IUNG “PRZESZŁÓŚC-PRZYSZŁOŚCI”^[95]:

Komisja Zakładowa NSZZ “S” w IUNG w dniu 20 lipca 1981 r. powołała zespól w składzie: Aleksy Bornus, Antoni Faber, Anna Jelinowska, Jerzy Krzymuski i Jan Żabicki. Celem zespołu jest odpowiedź na ankietę Zespołu Koordynacyjnego NSZZ “Solidarność” Placówek Naukowo-Badawczych Rolnictwa, Ankieta dotyczy rolnictwa i instytutów branżowych.

Innym dowodem takiego zainteresowania może być anons zamieszczony w Nr 11 Informatora NSZZ “S” w IUNG “PRZESZŁOŚĆ-PRZYSZŁOŚCI”^[96]:

 

Z A P R O S Z E N I E

Zarząd Oddziału NSZZ “Solidarność” Ziemia Puławska oraz Komisja Związkowa przy Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach zapraszają na spotkanie z NSZZ “Solidarność” RI, które odbędzie się w dniu 13 września 1981 r. (niedziela) godź. 10.00 w Sali Rycerskiej IUNG (Osada Pałacowa).

Spotkanie wysoko ocenione zarówno przez organizatorów, jak i przez gości z NSZZ “S” RI odbyło się w przewidzianym terminie i zakończyło się uchwaleniem rezolucji, w której zebrani żądali^[97]:

• bezwzględnej realizacji uzgodnień z rozmów między Ministerstwem Rolnictwa a Ogólnopolskim Komitetem Założycielskim (OKZ) NSZZ RI “S” odbytych w dniu 17 sierpnia,
• powołania ogólnopolskiego organu prasowego NSZZ “S” RI i autonomicznego dostępu Związku rolników do radia i telewizji,
• przywrócenia pełnej samorządności wszystkich organizacji spółdzielczych poprzez zmianę ustawodawstwa w tym zakresie.

Zebrani poparli stanowisko OKZ w sprawie niepłacenia III raty podatku w związku z odstąpieniem przez Rząd od realizacji ustaleń z 17 sierpnia.

Następne spotkanie rolników zrzeszonych w NSZZ “Solidarność” Rolników Indywidualnych z terenu puławskiego miało się odbyć w Klubie Związkowym “Solidarność” w Osadzie Pałacowej, w niedzielę 13 grudnia 1981 r. o godź. 10.00^[98]. Nie odbyło się ono jednak z powodu ogłoszenia w nocy z 12 na 13 grudnia stanu wojennego. W niedzielę zamiast spotkania NSZZ “Solidarność” RI, odbyło się zatem pamiętne konspiracyjne zebranie całej ocalałej od internowania puławskiej opozycji solidarnościowej w Sali Okrągłej Pałacu Marynki^[99].

Przed stanem wojennym (8 listopada 1981 r.) zdążyło się się natomiast odbyć posiedzenie Grupy Inicjatywnej Spółdzielni “Solidarność” przygotowane przez Henryka Turowskiego przy współudziale KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG i Zarządu Oddziału NSZZ “Solidarność” Ziemia Puławska^[100]. Zebrani postanowili utworzyć w Puławach bank informacji o potrzebach i możliwościach produkcyjnych zakładów pracy, zakładów rzemieślniczych lub grup inicjatywnych spółdzielń produkujących dla rolnictwa, o pomysłach konstruktorów, wynalazców, racjonalizatorów, poczynić wysiłki w celu reaktywacji kształcenia kadr dla spółdzielczości poprzez odrodzenie Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych, powołać Komisję Legislacyjną Spółdzielczości, która opracowałaby zasady ruchu spółdzielczego, wzorce statutów i noweli ustawy o spółdzielczości, a także przyjęli harmonogram prac puławskiej Grupy Inicjatywnej. Tydzień później rolnicy zrzeszeni w NSZZ RI “Solidarność” oraz działacze NSZZ “Solidarność” uchwalili następującą rezolucję^[101]

 

Rezolucja

rolników Ziemi Puławskiej członków NSZZ RI “Solidarność”

 

Sejm Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej

Warszawa

Poprawa gospodarki żywnościowej kraju może szybko nastąpić, jeśli stworzy się gospodarstwom chłopskim lepsze warunki rozwoju. Decydującą rolę w kształtowaniu tych warunków ma praca gminnych spółdzielni “Samopomoc Chłopska”, zarówno w zakresie zaopatrzenia gospodarstw w artykuły do produkcji rolnej jak i w zakresie odbioru gotowych produktów.

Na skutek daleko posuniętego upaństwowienia gminnych spółdzielni i centralizacji w zarządzaniu pracują one źle i są hamulcem w rozwoju rolnictwa.

Generalną zmianę podstaw działalności gminnych spółdzielni uważamy za pierwszy warunek wprowadzenia reformy gospodarczej w rolnictwie.

W Sejmie przygotowuje się obecnie nowelizację ustawy o spółdzielczości. Związek NSZZ RI “Solidarność” wnosi do tej ustawy następujące postulaty:

- Należy dokonać odbudowy wiejskiej spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu, aby stały się zrzeszeniem samorządnym i demokratycznym.

- Przez reorganizację należy osiągnąć powrót do zasad spółdzielczości, jako autentycznego ruchu społecznego, praworządnego i ekonomicznie prawidłowo określonego.

- W szczegółach Związek widzi, poza elementarnymi założeniami spółdzielczości, następujące konieczne określenia:

1. Aby członkami wiejskich spółdzielni zaopatrzenia i zbytu mogli być wyłącznie właściciele gospodarstw rolnych, rolno-ogrodniczych i rzemieślnicy wiejscy.
2. Aby do władz spółdzielni mogli wchodzić członkowie z w/w grup w proporcji określonej przez walne zebranie i zapisy statutowe.

   Udział we władzach spółdzielni tzw. działaczy społecznych, politycznych itp. jest niedopuszczalny.

3. Aby rada spółdzielni angażowała zarząd i ustalała obsadę stanowisk kierowniczych bez obowiązku uzgodnienia tych decyzji z instytucjami politycznymi i administracyjnymi.
4. Aby na czele spółdzielni stał prezes społeczny powołany spośród radnych i bieżąco nadzorował pracę zarządu.Obowiązkiem prezesa społecznego byłaby kontrola pracy spółdzielni przynajmniej raz w tygodniu.
5. Aby przynależność spółdzielni do zrzeszeń i zjednoczeń była dobrowolna. Tworzenie administracyjno-biurokratycznej zależności spółdzielni i ich związków jest szkodliwe. Dobrowolne zrzeszanie się spółdzielni może być celowe, ale szkodliwa jest narzucana centralizacja i to powinno znaleźć odpowiedni zapis w statutach.

My chłopi Ziemi Puławskiej świadomi tradycji ruchu spółdzielczego na naszym terenie liczymy na zrozumienie i poparcie naszego stanowiska. Spodziewamy się, że nowa ustawa o spółdzielczości przygotowywana przez Wysoką Izbę zapewni nam lepsze warunki produkcji.

Puławy, dnia 15 listopada 1981 r.

Rolnicy Ziemi Puławskiej zrzeszeni w NSZZ RI “Solidarność” oraz Zarząd Oddziału “Solidarność” Ziemia Puławska i KZ przy Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach

Tymczasem wciąż pogarszająca się sytuacja żywnościowa w kraju otworzyła nowe pole konfliktu NSZZ “Solidarność” z władzami wszystkich szczebli. Pierwsze sygnały, ze konflikt przechodzi ze stanu chronicznego w fazę ostrą można znaleźć w 42(50) numerze Biuletynu Informacyjnego “Solidarność Ziemi Puławskiej”. W artykule “Uwagi bez quorum”, autorzy ukrywający się pod kryptonimem “Ekstremistyczne Skrzydło Redakcji”, krytykując Zarzad Oddziału za brak konstruktywnego działania konstatują^[102]:

/.../ Konstruktywność polega m.in. na formułowaniu uchwał oraz ich pełnej realizacji. Konstruktywność to również widoczne efekty działania. A jeżeli brak efektów pomimo działań, to czas najwyższy na wyciągnięcie wniosków. Dalej czekać nie można. Zbliżająca się zima może przynieść tragiczne skutki uporczywego udawania, że nie jest tak źle. Odezwy PZPR i apele działaczy związkowych nie ogrzeją naszych mieszkań. Statystyczne wywody dyrektorów nie dadzą nam chleba i mleka. Trzeba – a jest to chwila ostatnia – wyraźnie powiedzieć:

1. Co jest przyczyną ruiny gospodarczej Polski.
2. Jakie posunięcia polityczno-ekonomiczne zapewnią ludziom podstawowe racje żywności.
3. Natychmiast przystąpić do działań zabezpieczających nas przed widmem śmierci głodowej, choćby miały zginąć odwieczne idee określane przez filozofów końca XIX i początku XX wieku.

W przeciwnym wypadku Polska może stać się drugą Kambodżą, tym bardziej, że rozwój wydarzeń wyraźnie na to wskazuje.

W chwili bieżącej Zarząd powinien zająć się katastrofalnym stanem zaopatrzenia sklepów, sporządzić raport i wywrzeć odpowiednie naciski na władze miejskie. Od kilku dni w puławskich sklepach próżno szukać chleba. Tego u nas nie było od czasów Mieszka I. Kartki straciły jakiekolwiek pokrycie. Co będzie jutro? Czyżby X Zjazd?

Jesienią ub.r. wielu ludzi widząc pogarszający się stan gospodarki, zgłaszało ideę samorządności. Odpowiedziano, że stanowi to zagrożenie dla naszego ustroju. Obecnie ci sami demagodzy zmienili definicję “zagrożenia” i namawiają do tworzenia...samorządów. Ale teraz mówią do pustej sali. Wtedy było jeszcze czym rządzić, a teraz...

W 44(52) numerze Biuletynu z 30 lipca można znaleźć informację, że

28 lipca 1981 r. W lokalu Oddziału NSZZ “Solidarność” w Puławach odbyło się spotkanie Zarządu Oddziału z przedstawicielami Komisji Zakładowych i władz miasta w osobach: S. Zadury – przewodniczącego MRN, Z. Czajkowskiego i B. Grobla - naczelnicy UM, pana Kuby – przedst. KM PZPR.

Tematykę spotkania, tj. sytuację zaopatrzeniowa w podstawowe art. żywnościowe, zreferowała przedstawicielka KZ przy IUNG Puławy.

Jedna z osób biorących udział w dyskusji w ten sposób opisała życie mieszkańców Puław:

”...sytuacja w mieście jest skandaliczna. Brakuje mięsa, z czym możemy się jeszcze zgodzić, ale brakuje mleka, sera i przetworów...brakuje ryb. Są dwa sklepy i nawet konserw i ryb mrożonych nie ma...pieczywo puławskie kandyduje do najgorszego w Polsce....Od 5 rano stoję w kolejce by dostać 5 przydziałowych bułek...Brakuje octu i soli...Brak całkowity w mieście zapałek...Były przerwy w dostawie ciepłej wody...brak benzyny i olejów.

Dalsze krytyczne wypowiedzi na tym spotkaniu i wystąpienia zaproszonych przedstawicieli władz znaleźć można w Nr 46(54) Biuletynu “Solidarność Ziemi Puławskiej”^[103].

Zobligowany żądaniami przedstawicieli Komisji Zakładowych Zarząd Oddziału podjął uchwałę następującej treści^[104]:

Zarząd Oddziału NSZZ “S” Ziemia Puławska – Region Środkowo-Wschodni i przedstawiciele Komisji Zakładowych zebrani wspólnie w dniu 28 lipca 1981 r. popierają stanowisko naszego Związku zawarte w Uchwale KKP 71/81 w sprawie zaopatrzenia w żywność i inne podstawowe artykuły:

1. Domagamy się zabezpieczenia pełnego pokrycia zaopatrzenia kartkowego w/g racji uzgodnionych już ze związkami zawodowymi, tzn. Nie uznajemy jednostronnych decyzji w obniżeniu racji żywnościowych na kartki, począwszy od 1 sierpnia br.
2. Domagamy się od rządu oraz władz wojewódzkich i terenowych, przedstawienia w ciągu 3 tygodni planu takiego usprawnienia zaopatrzenia, aby zlikwidować wielogodzinne kolejki po zakup artykułów objętych reglamentacją oraz innych podstawowych artykułów pierwszej potrzeby.
3. Od władz terenowych i wojewódzkich domagamy się natychmiastowego spowodowania zwiększenia dostaw pieczywa oraz mleka i przetworów, których wieś produkuje pod dostatkiem, a których braki spowodowane są nieudolnością w skupie, przetwórstwie, produkcji i dystrybucji.

W związku z tym zwracamy sie z apelem do członków NSZZ “Solidarność” na terenie Oddziału Ziemia Puławska, aby nie przyjmowali az do odwołania kartek zaopatrzenia na sierpień br. W zaistniałej sytuacji dla bieżącego kontrolowania produkcji, zapasów i rozdzielnictwa żywności oraz artykułów przemysłowych codziennego użytku, Zarząd Oddziału powołuje specjalny sztab z udziałem członków swojego pionu interwencyjnego i spraw socjalnych. Do prac w tym sztabie Zakładowe Komisje NSZZ “Solidarność” obowiązane są wydelegować swych najlepszych, najbardziej operatywnych przedstawicieli. W sytuacji kryzysu żywnościowego i zagrożenia podstaw bytu ludzi pracy nic nie jest obecnie ważniejsze.

Zadania sztabu:

1. skrupulatna ocena bilansu mięsa i jego przetworów oraz innych produktów spożywczych na naszym terenie (stan aktualny i na najbliższe 2-3 miesiące),
2. sprawdzenie pogłosek o pełnych magazynach i marnotrawstwie żywności,
3. zaostrzenie kontroli wydawania kartek, aby nie było ich więcej niż uprawnionych,
4. kontrola dystrybucji podstawowych artykułów konsumpcyjnych, w czym pożądany jest udział innych organizacji społecznych oraz przedstawicieli władz i instytucji państwowych,
5. systematyczne kontrole sklepów i innych placówek handlowych w celu zapobieżenia przechowywania towarów na zapleczach sklepów, niesprawiedliwej ich dystrybucji i zapobiegania powstawaniu zjawisk spekulacyjnych i czarnego rynku,
6. organizowanie pomocy w akcji żniwnej oraz interwencje w sprawach pełnego skupu, przechowalnictwa, zagospodarowania i przetwórstwa wszystkich płodów rolnych.

   Zarząd Oddziału NSZZ “Solidarność” zwraca się do Naczelnika Miasta Puławy oraz Naczelników innych miast i gmin na terenie działania naszego Oddziału Ziemia Puławska o wydanie stosownych upoważnień członkom Sztabu w celu umożliwienia im wykonywania zadań we wspólnym, ogólnospołecznym interesie.

Za Zarząd Oddziału

Wiceprzewodniczący / - / J. Łodyga

Komisja Zakładowa NSZZ “S” w IUNG aktywnie włączyła się we wszystkie te działania zarówno w fazie programowania, jak i w fazie wykonawstwa, niektóre z poczynań Zarządu Oddziału oceniając zresztą bardzo krytycznie. W końcu lipca przeprowadzono wśród pracowników IUNG sondaż opinii na temat kartek żywnościowych na miesiąc sierpień a wyniki tego sondażu przedstawiono władzom i opinii publicznej w specjalnym dokumencie^[105]:

 

30.VII.1981 r.

O ś w i a d c z e n i e

Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” w IUNG przeprowadziła sondaż opinii związkowców w sprawie obniżonego przydziału mięsa na miesiąc sierpień.

Na obecnych 418 osób na zebraniach kół związkowych, za wstrzymaniem się od przyjęcia kartek na m-c sierpień wypowiedziało się - 371 osób tj. 90% obecnych

za przyjęciem kartek - 26 osób - 6,2% obecnych

wstrzymało się od głosow. - 21 osób - 3,8% obecnych

W oparciu o powyższy wynik Komisja Zakładowa wspólnie ze starostami kół zwraca się do wszystkich członków Związku NSZZ “Solidarność” z apelem o wstrzymanie się z pobieraniem sierpniowych kartek na mięso do czasu uzgodnień, które powinny nastąpić między Rządem PRL a KKP NSZZ “Solidarność” działającą w oparciu o podobne do naszego sondażu.

Jednocześnie oczekujemy, że Dyrekcja IUNG informując władze administracyjne o ilości osób, które kartki podjęły – poda rzeczywistą liczbę pracowników, którzy kartki przyjęli i pokwitowali to swoim podpisem.

Prosimy Dyrekcję IUNG o przekazanie do wiadomości Komisji Zakładowej kopii meldunku wysłanego w tej sprawie.

Za Komisję Zakładową

/ - / T. Skiba, / - / E. Kern, / - / J. Migdal, / - / Z. Żmuda, / - / L. Gryniewicz

 

W powyższym oświadczeniu szczególną uwagę zwracają dwa szczegóły: niczym nie maskowany brak zaufania do rzetelności sprawozdań Dyrekcji IUNG-u (w trzecim akapicie) i spore luki w umiejętnościach rachunkowych osoby podsumowującej wyniki sondażu (widoczne w akapicie pierwszym).

Następny zachowany dokument Komisji Zakładowej NSZZ “S” w IUNG, związany z problemem zaopatrzenia ludności Puław w żywność, ale i z innymi aktualnymi problemami nosi datę 27.10.1981 r.^[106]:

 

Puławy, dnia 27.10.1981 r.

UCHWAŁA Nr 30/81

Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” w IUNG i starostów Kół Związkowych,

podjęta w dniu 27.10.1981 r.

Odpowiadając na Uchwałę KK “Solidarność” Nr 94/81 z dnia 23.10.1981 r., oraz Uchwałę Prezydium Zarządu Regionu Środkowo-Wschodniego z dnia 26.10.1981 r., w pełni popieramy żądania zawarte w w/w Uchwałach i deklarujemy przystąpienie do akcji protestacyjnej w dniu 28.10.1981 r. W związku z tym, Prezydium Komisji Zakładowej przejmuje obowiązki Zakładowego Komitetu Strajkowego w IUNG. Stan pogotowia strajkowego rozpoczyna się 28.10.1981 r. o godź.7.00, a właściwy strajk ostrzegawczy będzie trwał od godź. 12.00 do godź. 13.00.

W czasie godzinnego strajku odbędzie się wykład dr J. Nakoniecznego połączony z dyskusją na temat: “Reforma gospodarcza – program “Solidarności” i program rządowy”.

Strajkując domagamy się realizacji następujących żądań:

1. Podjęcia działań zmierzających do zwiększenia skupu żywca
2. Ujednolicenia stopnia pokrycia kartek na mięso na terenie całego kraju
3. Przyznania odpowiednich uprawnień Radzie Społecznej Gospodarki Narodowej
4. Zaprzestania represji wobec działaczy Związku.

Rozwijając ostatnie żądanie nawiązujemy do akcji represyjnej prowadzonej przeciwko wiceprzewodniczącemu naszej Komisji Zakładowej i byłemu członkowi Redakcji Biuletynu Informacyjnego “Ziemia Puławska”, kol. Ireneuszowi Ostrokólskiemu oraz innym działaczom naszego Związku. Przeciwko kol. I. Ostrokólskiemu wpłynął akt oskarżenia do Sadu Rejonowego w Puławach wniesiony przez Prokuraturę Wojewódzką w Lublinie.

Żądamy natychmiastowego zaprzestania represjonowania działaczy naszego Związku oraz powszechnej abolicji w stosunku do prowadzonych dochodzeń.

W przypadku kol. I. Ostrokólskiego pokładamy nadzieję w niezawisłości Sądu Rejonowego w Puławach.

Zwracamy się do wszystkich członków naszego Związku w IUNG i w całym rejonie puławskim o pełne poparcie naszych żądań.

Apelujemy do wszystkich pracowników IUNG o podporządkowanie się uchwale oraz zdyscyplinowaną postawę w czasie akcji strajkowej.

Za Komisję Zakładową

/ - / Tadeusz Skiba, / - / Leszek Gryniewicz, / - / Zbigniew Biały,

/ - / Edward Pytlak, / - /Elżbieta Kern, / - / Julian Migdal

Strajk odbył się w przewidzianym terminie 28.X., a już następnego dnia, 29.X. KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG, poinformowała Naczelnika Miasta Puławy, Ob. Z. Czajkowskiego, że “po zapoznaniu się z propozycjami w sprzedaży mięsa i produktów mięsnych, przedstawionych na naradzie władz administracyjnych m. Puławy z przedstawicielami dyrekcji zakładów pracy w dniu 27.X.1981 r. oraz po zasięgnięciu opinii pracowników Instytutu – postanowiła odrzucić wszystkie wnioski z wymienionej narady”^[107]. Tego samego dnia KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG wystosowała do Zarządu Oddziału pismo domagające się natychmiastowej radykalizacji działań^[108]:

 

Puławy, 30.10.1981 r.

Zarząd Oddziału NSZZ “Solidarność” Ziemi Puławskiej

Regionu Środkowo-Wschodniego w Puławach

W załączeniu przesyłamy sformułowanie stanowiska załogi IUNG w kwestii sprzedaży mięsa i jego przetworów, jako odpowiedź na propozycje z narady władz administracyjnych m. Puławy z przedstawicielami dyrekcji zakładów pracy, odbytej w dniu 27.10.1981 r.

W odpowiedzi naszej odwołujemy sie do kompetencji powołanego w lipcu br. Zespołu d/s aprowizacji jako agendy Zarządu Oddziału.

Wiadomym nam jest jednak fakt nikłych efektów pracy tego organu oraz kompletnego braku koncepcji działań zmierzających do poprawy zaopatrzenia ludności naszego miasta w towary reglamentowane, a zwłaszcza w mięso i jego przetwory. Zaznaczamy, ze pokładaliśmy wielkie nadzieje w skuteczność pracy wymienionego Zespołu.

Żądamy wyjaśnień w tej sprawie wraz ze wskazaniem przyczyn i osób odpowiedzialnych za całkowitą bierność powołanego Zespołu. Wyrażamy nadzieję, że odpowiedź taką znajdziemy na łamach kolejnego numeru Biuletynu Informacyjnego “Ziemia Puławska”.

Uważamy, że Związek nasz nie może biernie przyglądać się sytuacji, kiedy wygłodzeni i znękani ludzie wydzierają sobie “ochłapy” w kolejkach, plując na siebie i obrzucajac się stekiem wyzwisk. Uważamy, że w aktualnej sytuacji, jednym z podstawowych zadań naszego Związku winno być skuteczne działanie zmierzające do usprawnienia systemu zaopatrzenia ludności w artykuły pierwszej potrzeby.

Za Komisję Zakładową

/ - / L. Gryniewicz

 

Wobec tasiemcowych kolejek, we wszystkich sklepach spożywczych, dzięki którym zakup podstawowych produktów żywnościowych na kartki wypełniał mieszkańcom Puław znaczną część dnia, Redakcja Biuletynu “Przeszłość-Przyszłości” rozpropagowała hasło: “KTO PRACUJE – TEN NIE JE!!!”^[109] a Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” w IUNG, wobec zignorowania przez Naczelnika Miasta jej pisma z 29.X., pismem z 30.X. 17.XI.^[110] zwróciła się do Przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej, S. Zadury domagając się natychmiastowego zwołania posiedzenia MRN w celu rozwiązania kwestii zaopatrzenia mieszkańców miasta i ostrzegając, że jeśli “epistolarne formy działania” okażą się nieskuteczne, Związek sięgnie po “środki bardziej radykalne”. Kolejki przed sklepami stanowiły wówczas ulubiony temat związkowych satyryków (ilustracja 5).

Niespełna dwa tygodnie później Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” w IUNG czuło się w obowiązku zwrócić uwagę KK w Gdańsku na kwestię zaopatrzenia ludności w artykuły pierwszej potrzeby^[111]:

26.XI.1981 r.

Krajowa Komisja NSZZ “Solidarność”

w Gdańsku

O ś w i a d c z e n i e

Prezydium KZ NSZZ “Solidarność” w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach oczekuje od wszystkich instancji Związku, aby ich udział w rozmowach z władzami na temat coraz bardziej wyrodniejącego systemu reglamentacji był oparty na dwóch głównych zasadach:

1. podstawowe potrzeby egzystencji ludności muszą zostać zaspokojone
2. działanie Związku w tym zakresie nie może doprowadzić do skłócenia poszczególnych załóg i grup ludności.

Nie można doprowadzić do sytuacji, kiedy władze administracyjne będą rzucać w tłum bosonogich dwie pary butów i z uśmiechem przyglądać się jak ludzie walcząc wydzierają je sobie nawzajem.

Nasza “Solidarność” formowała się pokonując kolejne bariery: zagrożenia, strachu, wzajemnej nieufności i jednostkowych interesów. Budowaliśmy tę “Solidarność” w trudnej sytuacji i ciężkich warunkach. Nie możemy dzisiaj dopuścić do tego, aby nasz ruch został podzielony przez umiejętne “rzucenie butem”.

Wy wszyscy – Koledzy, którzy znajdujecie się we władzach związkowych musicie pamiętać, że nie prowadzicie prywatnych rozmów z władzami, a występujecie w imieniu coraz bardziej umęczonego i zdeterminowanego społeczeństwa. Reprezentujecie Związek, który aby przetrwał nie może być rozsadzany partykularnymi interesami. Pamiętajcie, że dotychczasowe chaotyczne i ustępliwe działania władz Związkowych nie dały żadnych praktycznych, pozytywnych rezultatów. Od marca 1981 roku cofamy się nieustannie. W tej chwili przyparto nas już do ściany sprawą losowania wśród pracowników śmiesznie małych przydziałów żywności, skarpet, rajstop, mydła i butów. Są to metody, którymi władze administracyjne dążą do podzielenia nas i całkowitego skłócenia, co im się dotychczas w dużym stopniu udaje. Wiarygodnych informacji na temat potencjału towarowego oczekujemy tylko od “Solidarności”. Możemy brać udział w podziale masy towarowej tylko wtedy, kiedy uzyskamy kontrolę nad efektami produkcyjnymi Kraju, a ponadto, kiedy efekty te wynikać bęą z sensownego systemu gospodarczego, a nie chaotycznej produkcji.

Nie będziemy bezpośrednio ani pośrednio odpowiadać za zgubną i prowokacyjną politykę władz uczestnicząc w dzieleniu “efektów” jej działalności.

Za Prezydium KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG

/ - / Tadeusz Skiba, / - / Jerzy Chmielewski, / - / Leszek Gryniewicz, / - / Zbigniew Biały

30.XI.1981 r., KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG opublikowała jeszcze utrzymaną w ultymatywnym tonie dwuzdaniową uchwałę Nr 33 skierowaną do wiadomości Przewodniczącego MRN w Puławach, Wojewody Lubelskiego, Zarządu Regionu i Krajowej Komisji w Gdańsku ^[112]:

 

KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG oraz Starostowie Kół Związkowych domagają się pełnego pokrycia kart zaopatrzenia będącego poniżej minimum biologicznego oraz zapewnienia pełnego asortymentu innych towarów powszechnego użytku, jak również nie widza możliwości rozmów z władzami na temat rozwiązania tych problemów pod kątem sankcjonowania zmniejszonej masy towarowej.

Żądamy pełnego zaopatrzenia rynku, a nie bezprzedmiotowej rozmowy. Oczekujemy na to do 10 grudnia br. A w przypadku braku realizacji naszej uchwały poczynimy kolejne kroki celem jej wyegzekwowania.

Za KZ i Przeststawicieli Kół Związkowych

/ - / T. Skiba, / - / L. Gryniewicz, / - / J. Chmielewski, / - / Maria Gałczyńska,

/ - / B. Rębowski, / - / E. Pytlak, / - / Z. Biały

 

Wszystkie te działania nie przyniosły oczywiście zasadniczej poprawy zaopatrzenia, bo przynieść jej nie mogły. Gospodarka PRL była już bowiem na tyle niewydolna, że żadna sanacja w ramach systemu nakazowo-rozdzielczego sytuacji zmienić już nie mogła. Półki w naszych sklepach zapełniły się towarami dopiero w 1990 r. w wyniku reform L. Balcerowicza.

Jednak nie tylko niedobory żywności i tasiemcowe kolejki w sklepach zaprzatały uwagę Komisji Zakładowej u schyłku 1981 r. Tuż przed świętami Bożego Narodzenia, 3 grudnia Prezydium KZ w IUNG skierowało do Zarządu Oddziału NSZZ “Solidarność” Ziemia Puławska, Zarządu Regionu Środkowo-Wschodniego, Przewodniczacego MRN w Puławach i Wojewody Lubelskiego oraz do prasy związkowej, budzące grozę oświadczenie^[113]:

3.XII.1981 r.

O Ś W I A D C Z E N I E

Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach stanowczo protestuje przeciw wizji sprzedaży oraz podania na nasze świąteczne stoły nieprzydatnego do spożycia mięsa, które znajduje sie w puławskich magazynach.

Wyrażamy oburzenie z faktu, iż wykorzystując nasza tragiczną sytuację gospodarczą, zaprzyjaźniony kontrahent zagraniczny za wiedza władz sprzedał nam zepsute mięso i domagamy sie jego niezwłocznego zwrotu. Tradycja Świąt Bożego Narodzenia wymaga obecności na stole opłatka, a ten mamy. Chcemy by Święta nasze upłynęły bez groźby, czy dożyjemy do Nowego Roku.

Za Prezydium KZ

/ - / Tadeusz Skiba, / - / Jerzy Chmielewski, / - / Elżbieta Kern,

/ - / Leszek Gryniewicz, / - / Zbigniew Biały

W listopadzie 1981 r. Komisja Zakładowa NSZZ “Solidarność” w IUNG włączyła się do badań opinii publicznej na temat ewentualnego współdziałania Związku z władzami państwowymi a wiele mówiące o nastrojach w IUNG, wyniki tych badań zakomunikowała Zarządowi Regionu w Lublinie w piśmie z 20.XI^[114].

“Stosownie do Waszego teleksu z dnia 18.XI. br. niniejszym przesyłamy wyniki ankiety przeprowadzonej wśród pracowników-członków Związku “Solidarność” w IUNG.

Uzyskane wyniki przedstawiają się następująco:

1. “Solidarność” powinna wywierać nacisk na władzę, nie uczestnicząc w niej bezpośrednio i nie ponosząc odpowiedzialności za decyzje władzy: 44,5%.
2. “Solidarność” powinna powinna przeciwstawiac się władzy państwowej i dążyć do generalnej zmiany struktury władzy w państwie: 38,9%.
3. “Solidarność” powinna wspóldziałac z władzą, bezpośrednio uczestnicząc w podejmowaniu decyzji i ponosząc część odpowiedzialności za decyzje władzy: 16,6%.
4. Nie mam zdania 0,0%.

Zgodnie w Waszym zaleceniem w ankiecie wziął udział co 50 członek Związku”.

 

Oprócz działalności czysto związkowej NSZZ “Solidarność” w IUNG prowadził zakrojoną na szeroką skalę działalność kulturalną. Jednym z przejawów tego typu działań było wydanie na św. Mikołaja specjalnego, kolorowego numeru Informatora “Przeszłość-Przyszłości” dla dzieci z bajkami Władysława Bełzy, Juliana Tuwima i Jana Brzechwy oraz poetów puławskich: Krystyny Gądor i Maćka Gądora. Numer przygotowali do drukuK. Gądor, B.Oroń i M.Spóz. Miał on w Puławach wielkie powodzenie, gdyż w owym czasie w puławskich księgarniach można było nabyć wyłącznie kiepskie tłumaczenia bajek rosyjskich, wydrukowane na papierze gazetowym. Pierwszą stronę tego numeru Informatora przedstawiono na ilustracji 9.

Innym przejawem zainteresowania NSZZ “Solidarność” w IUNG szeroko pojmowanymi sprawami kultury świadczą, obok powołania Informatora “Przeszłość-Przyszłości”, dwie inne inicjatywy Komisji Zakładowej. Jedną z nich było zorganizowanie biblioteki związkowej złożonej głównie z niecenzurowanych publikacji wydawanych w drugim obiegu, które na oficjalnym rynku księgarskim były nieosiągalne. KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG zarezerwowała również w swoim budżecie środki na zakup nowych pozycji. Odbywało sie to oczywiście w warunkach pół konspiracyjnych na drodze nieformalnych kontaktów z systemem niezależnego kolportażu wydawnictw drugoobiegowych. Systematycznie wzbogacany księgozbiór był zgromadzony w pomieszczeniu Komisji Zakładowej a pieczę nad nim sprawowała Krystyna Gądor. Biblioteka cieszyła się olbrzymim zainteresowaniem członków Związku jako najłatwiej wówczas dostępne źródło niezależnej informacji politycznej, społecznej i historycznej. Część księgozbioru, dzięki pomocy Danuty i Tadeusza Wróblów oraz Tadeusza Sakowskiego uniknęła konfiskaty w stanie wojennym i w 1989 r. wróciła do biblioteki KZ.

Zachował się również dokument wskazujący, że w biurze KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG prowadzony był kolportaz książek i prasy drugiego obiegu^[115]:

Puławy, dnia 8.IV.1981 r.

Z a w i a d o m i e n i e

Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” w IUNG informuje, iż kolportaż książek i czasopism oraz sprzedaż znaczków może się odbywać na terenie naszego biura wyłącznie po zaakceptowaniu poszczególnych pozycji oraz ich ceny przez Prezydium Komisji Zakładowej.

Za Prezydium

/ - / I. Ostrokólski, / - / J. Migdal, / - / L. Gryniewicz, / - / J. Chmielewski, / - / Z. Żmuda

 

Drugą inicjatywą Komisji Zakładowej NSZZ “Solidarność” w IUNG w dziedzinie kultury był Klub Związkowy NSZZ SOLIDARNOŚĆ. W Nr 14 Informatora Przeszłość-Przyszłości” można znaleźć uchwałę powołująca Klub i określającą jego zadania^[116]:

Komisja Zakładowa NSZZ SOLIDARNOŚĆ w IUNG – świadoma palącej potrzeby stworzenia forum nieskrępowanej dyskusji oraz wymiany myśli i poglądów, niezbędnych dla odbudowy narodowej i obywatelskiej świadomości oraz odtworzenia naturalnych więzi społecznych – na posiedzeniu w dniu 28.09.1981 r. postanowiła:

1. Zorganizować Klub Związkowy NSZZ SOLIDARNOŚĆ prowarzony przez Komisję Zakładowa w IUNG.
2. Powołać Radę Klubu pełniącą rolę społecznego gospodarza i odpowiadającą za działalność Klubu. Tymczasową Radę Klubu, która może być w miarę potrzeb rozszerzona drogą kooptacji członków Związku ze środowiska puławskiego tworzą:

   Stanisław Chmielak

   Tadeusz Deputat

   Józef Gądor

3. Klub rozpocznie działalność w dniu 8.10. br. i w okresie organizacji będzie czynny 3 razy w tygodniu w środy, czwartki i piątki w godzinach od 17 do 22.
4. Szczegółowy harmonogram pracy i program działania Klubu opracuje – po rozeznaniu zainteresowań, potrzeb, oczekiwań i możliwości środowiska – Rada Klubu. Winien on zawierać:
   • spotkania dyskusyjne
   • imprezy artystyczne
   • odczyty i prelekcje
   • inne imprezy i prace w miarę potrzeb zgłaszanych przez środowisko.
5. Wyszukanie etatowego gospodarza Klubu, opłacanego z funduszów Zarządu Oddziału NSZZ SOLIDARNOŚĆ “Ziemia Puławska” powierza się Radzie Klubu. Rada określi równiez zakres jego obowiązków uwzględniając w nim takie elementy jak:
   • materialna odpowiedzialność za mienie Klubu,
   • odpowiedzialność za estetykę, ład i porządek w pomieszczeniach Klubu,
   • prowadzenie czytelni.

Komisja Zakładowa apeluje do wszystkich członków NSZZ SOLIDARNOŚĆ o traktowanie Klubu jako miejsca wspólnej pracy dla dobra środowiska, a nie jako placówki usługowej i liczy na solidarną ich pomoc w:

• formułowaniu propozycji programowych,
• realizacji programu
• utrzymaniu estetyki i porządku w pomieszczeniach Klubu,
• tworzenia w Klubie miłej, koleżeńskiej atmosfery.

Niniejszą uchwałę, zgodną z ustaleniami poczynionymi w trakcie rozmowy przedstawiciela Komisji Zakładowej z kierownikiem Działu Służb Pracowniczych IUNG, kol. Działoszyńskim, przesyłamy do wiadomości Dyrekcji naszego Instytutu.

KZ NSZZ SOLIDARNOŚĆ w IUNG

Klub zajmujący pomieszczenia w końcowej części lewego skrzydła pałacu w pobliżu fosy rozpoczął działalność w przewidzianym terminie 8 października o godzinie. 18-ej dyskusją o programie w gronie członków Rady Klubu i potencjalnych jego bywalców i użytkowników. Ponieważ Klub był otwarty dla wszystkich członków NSZZ “Solidarność” informacje o jego programie były zamieszczane na ostatniej stronie Biuletynu Informacyjnego “Solidarność Ziemi Puławskiej. Dzięki temu można jeszcze dzisiaj zorientować się, jakie imprezy oferował Klub Solidarności swoim członkom. Były to m.in.:

1. 21.X. /środa/ godź. 18.00 – Rzym i Watykan – prelekcja ilustrowana kolorowymi przeźroczami -.E. Szelęźniak /IUNG/.^[117]
2. 23.X. /piątek/ godź. 18.00 – Ruch oporu w Polsce w latach 1945-55 – J.C. Malinowski /KUL/.
3. 3.XI. /środa/ - Z obiektywem przez stany Ameryki Północnej /kolorowe przeźrocza/ - E. Szelęźniak /IUNG/^[118].
4. 4.XI. /czwartek/ - szkolenie związkowe.
5. 5.XI. /piątek/ - Polski Październik 1956 w 25 lat później – A. Bornus /IUNG/.
6. 18.XI. /środa/ - Syria i Turcja w kolorowych przeźroczach – godź. 18.00.^[119]
7. 19.XI. /czwartek/ - Samorząd pracowniczy – sprawa referendum – godź. 17.00.
8. 20.XI. /piątek/ - Dmowski a sprawa Niepodległości Polski – dr Z. Łupina – godź. 18.00.
9. 25.XI. /środa/ - 18.00 – Spotkanie z osobistym kierowcą Józefa Piłsudskiego^[120].
10. 27.XI. /piątek/ - 18.00 – Wilno wczoraj i dziś w przeźroczach i relacji Włodzimierza Zbiniewicza.
11. 2. XII. /środa/ - “Chrześcijaństwo a Solidarność” - prof. J. Kłoczowski – godź. 18.00^[121]
12. 3.XII. /czwartek/ - n/t samorządowe – dr J. Wojcieszczuk – godź. 17.00.
13. 4.XII. /piątek/ - Dmowski i Piłsudski, dwie koncepcje odzyskania Niepodległości – godź. 18.00.
14. 9.XII. /środa/ - 18.00 – I. Bronikowska – O mowie polskiej^[122].
15. 16.XII. /środa/ - Sala Rycerska Pałacu w IUNG – spotkanie z prof. Michałem Strzemskim – temat: “Pomiędzy młotem Solidarności a kowadłem Partii” - godź.18.00^[123].

W Nr 66(74)^[124] Biuletynu znaleźć można informację: “KLUB ZWIĄZKOWY zawiadamia, że na okres świąteczny zawiesza swoją działalność. Datę następnego spotkania podamy w Biuletynie Informacyjnym Solidarność Ziemi Puławskiej”.

Nie muszę chyba przypominać, że nie doszło wówczas ani do spotkania z prof. Strzemskim, ani do wznowienia działalności Klubu Związkowego, ani też do wydania następnego numeru Biuletynu, w którym można by wydrukować jego program, ani nawet do drugiego spotkania NSZZ “S” RI zaplanowanego na 13 grudnia, gdyż w 3 dni po ukazaniu się 66(74) numeru Biuletynu WRON wprowadziła w Polsce stan wojenny i zdelegalizowała NSZZ “Solidarność” a wszelką działalność społeczną zepchnęła do podziemia i niemiłosiernie tępiła.

Na przełomie listopada i grudnia 1981 r., J. Nakonieczny zorganizował ekipę odwodową, która w razie aresztowania władz NSZZ “Solidarność” miała się uaktywnić w podziemiu i przejąć obowiązki władz statutowych Związku. Na czele grupy stał J. Rybicki z Zakładu Roślin Zbożowych IUNG. Zespół ten nigdy się jednak nie zaktywizował uznając, że zawieszenie NSZZ “Solidarność” 13 grudnia przez WRON zwalnia go z tego obowiązku.. Mimo to, działalność związkowa z dniem 13 grudnia wcale w Instytucie nie ustała, a jedynie zeszła do podziemia. Aż do reaktywacji Związku w 1989 r., m. in. regularnie zbierane były składki członkowskie i wypłacane statutowe świadczenia.

20.X.1982 r. Komitet Założycielski koncesjonowanego Związku Zawodowego Pracowników IUNG przystąpił do organizowania nowego Związku^[125] licząc zapewne na przejęcie większości członków “Solidarności”. Rachuby te spaliły jednak na panewce. Tylko nieliczni członkowie “Solidarności” dali się namówić do do nowego Związku, mimo, że przejął on z urzędu wszystkie aktywa NSZZ “Solidarność”, z funduszami składkowymi włącznie. W lutym 1983 r. ZZ Pracowników IUNG liczył zaledwie 53 członków, wśród których byli m.in. I. Jackowska (przewodnicząca) oraz Jan Mazurek, Jadwiga Mazurek, K. Kacperek, L. Kowalik, S. Kamiński, W. Lenartowicz, A. Popławska, E. Karkuszewska, Cz. Wojczak, M. Kałkowska, H. Czech, B. Koc, S. Sokołowski, T. Witek, S. Nawrocki, J. Bochniarz, R. Fejdyk, J. Niedźwiecki, Z. Popławski, H. Kamińska, W. Kapłonowa, J. Noworolnik, K. Olender, T. Gawinowska, L. Puszkarowa i kilkudziesiąt innych osób.^[126]

Wielkim uznaniem w Instytucie cieszył się natomiast Komitet Pomocy, który zawiązał się spontanicznie jeszcze w grudniu 1981 r., natychmiast po ogłoszeniu stanu wojennego. Komitet zbierał fundusze i roztaczał opiekę nad internowanymi, ukrywającymi się i w jakikolwiek inny sposób represjonowanymi kolegami i ich rodzinami. Działali w nim m.in. Zdzisława Głażewska, Maria Ruszkowska i Edward Ślusarczyk. IUNG-owski Komitet Pomocy współpracował z podobnym Komitetem w Zakładach Azotowych którym kierowała Kazimiera Górska.

Represje, które dotknęły członków NSZZ “Solidarność” w IUNG w pierwszych dniach stanu wojennego to, oprócz licznych przesłuchań i “rozmów ostrzegawczych”: internowanie 13 grudnia 1981 r. A. Berbecia i I. Ostrokólskiego (w sierpniu 1982 r. dołączył do nich jeszcze S. Głażewski), osadzenie 15 grudnia sześciu działaczy (J. Chmielewski, A. Faber, J. Gądor, S. Głażewski, L. Gryniewicz, T. Skiba) w areszcie domowym^[127] co stanowiło wówczas unikalną formę represji w skali całego kraju, aresztowanie 17 grudnia Alicji. Skiby i skazanie jej 18 grudnia w trybie doraźnym na 3 miesiące więzienia za “obrazę funkcjonariuszy MO”. J. Nakonieczny zdołał uniknąć internowania i przez kilka lat ukrywał się przed aresztowaniem. Represje nie ominęły także rodzin działaczy “Solidarności” z IUNG: syn J. Nakoniecznego nieletni Paweł został przyłapany 16 grudnia na rozlepianiu plakatów i po spędzeniu nocy w areszcie, ukarany przez Kolegium do Spraw Wykroczeń grzywną. Jego starszy brat Grzegorz wraz z dwoma kolegami: S. Głażewskim i J. Skibą zostali 23 grudnia aresztowani za podobne “przestępstwo” a w styczniu 1982 r. Skazani przez Sąd Wojskowy w Lublinie na 3-3,5 roku w zawieszeniu^[128].. Wszystkie te osoby i wiele innych, represjonowanych w późniejszym okresie mogło liczyć na pomoc finansową, rzeczową i prawną Komitetu Pomocy w IUNG.

Dzieje “Solidarności” w latach 1982-1989, jak również nasz stosunek do Związku przed i po 13 grudnia najtrafniej, opisał w bardzo, w swoim czasie, popularnej piosence “Sentymentalna panna S”^[129] bard “Solidarności” i wspóltwórca innego bestselera solidarnościowego podziemia, poradnika pt. “Mały Konspirator”, Jan Krzysztof Kelus. Piosenka ta nieco później stała się nawet sygnałem wywoławczym Radia “Solidarność”. Oddaję zatem głos Kelusowi:^[130]

 

Jan Krzysztof Kelus

Sentymentalna panna “S”

z cyklu: Materiały pomocnicze do nauki o Polsce i świecie współczesnym

 

Pośród zdumionej publiczności

Gdy ukazała się w teatrze

Nie była w pełni w moim typie

Ale lubiłem na nią patrzeć

Szczególnie kiedy w pierwszym akcie

W tej scenie z rudowłosym chłopcem

I młodym w kasku robotnikiem

Jak byśmy byli w Europie

Pstrymi barwami swych plakatów

Zdobiła naszych ulic szarość

Jak byśmy byli w Europie

Bez żadnej szminki, makijażu

Zmęczyły mnie szczególnie próby

Nie można wiecznie żyć w teatrze

Myślałem: jutro lub pojutrze

Wpadnę by znowu na nią patrzeć

Nie była w pełni w moim typie

Szczególnie raził mnie jej język

I żyłem znowu trochę z boku

I tak jak zawsze bez pieniędzy

Nie była w pełni w moim typie

Ale lubiłem ją, że jest

Trochę złośliwie ją nazwałem

Sentymentalna panna “S”

Gdy zniknął długowłosy chłopiec

Następnie zjawił się urzędnik

A na widowni coraz częściej

Chłopcy z resortu spraw wewnętrznych

I się robiło coraz duszniej

I się robiło coraz ciaśniej

I skądś wypełzła w pierwsze rzędy

Swołocz w mundurach różnej maści

Panegiryków nie pisałem

Nie próbowałem się z nią pieścić

Piszę ballady i piosenki

A jej potrzebne były pieśni

Żyłem jak zwykle trochę z boku

Kiedy najlepsi przegrywali

Mówiłem: coś nie lubią gwiazdy

Tych, którzy je wylansowali

I byłem głupi tak jak inni

Wciąż tylko bojąc się jednego

Że mogą zerwać przedstawienie

Sąsiedzi z kraju ościennego

Nie był potrzebny żaden sąsiad

Rodzimej dosyć jest kanalii

By wytłumaczyć nam na zawsze

Że nie jesteśmy w Portugalii

Żeby przypomniec nam raz jeszcze

Że może Polak do Polaków

Że nie jesteśmy w Portugalii

Że to nie rewolucja kwiatów

Tak więc zgwałcono ją w teatrze

Z częścią zdumionej wciąż widowni

I zostaliśmy bez niej smutni

I jeszcze trochę bardziej głodni

I teraz szukam jej na mieście

I tęsknię za nią jak idiota

I choć surowo zabronione

Maluję imię jej na płotach

I listy piszę jej ulotne

Na czarnych bębnach powielaczy

Gdy sztuka wróci na afisze

Zagramy trochę ją inaczej

I piszę: wracaj jak najprędzej

Wracaj najprędzej jak się da

Czekam jak zwykle bez pieniędzy

Sentymentalny J.K.K.

NSZZ “Solidarność” w IUNG legalną działalność wznowił 27 stycznia 1989 r. kiedy to grupa 10 członków NSZZ “Solidarność” w IUNG, zdelegalizowanego Dekretem o stanie wojennym z 13 grudnia 1981 r., z niemałym trudem skompletowana przez A. Bornusa, podpisała zredagowany przez niego dokument ^[131]:

 

O ś w i a d c z e n i e

 

Stanowisko zajęte przez Lecha Wałęsę i Krajową Komisję Wykonawczą NSZZ “Solidarność” wobec ostatnich postanowień strony partyjno-rządowej w kwestii pluralizmu związkowego i legalizacji “Solidarności”, ogłoszone w Gdańsku w dniu 22 stycznia b.r. stworzyło – długo oczekiwaną – szansę wejścia naszego kraju na drogę autentycznej demokratyzacji systemu władzy i upodmiotowienia społeczeństwa.

W tej nowej sytuacji, powodowani poczuciem obywatelskiej i pracowniczej odpowiedzialności podejmujemy w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa działalność wynikającą z charakteru i zakresu zadań i celów NSZZ “Solidarność” w naszym środowisku, w którym w swoim czasie do “Solidarności” wstąpiła przytłaczająca większość pracowników.

Niżej podpisani tworząc grupę roboczą do prac organizacyjnych i programowych zobowiązują się złożyć sprawozdanie ze swej działalności na pierwszym zebraniu sprawozdawczo wyborczym NSZZ “Solidarność” w IUNG, co jak mamy nadzieję – nastąpi w niedługim czasie.

 

Aleksy Bornus, Stanisław Głażewski, Jan Grajper, Leszek Gryniewicz, Krystyna Kraszewska, Zbigniew Mazur, Julian Migdal, Tadeusz Skiba, Edward Ślusarczyk, Józef Wójcik

Do reprezentowania nas na zewnątrz upoważniamy: Aleksego Bornusa, Tadeusza Skibę, Edwarda Ślusarczyka.

Kopie tego pisma otrzymali Dyrekcja IUNG, Rada Załogi IUNG, KKW NSZZ “Solidarność” w Gdańsku, Przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej w Puławach oraz Redakcja pisma “Nasze Sprawy” i Redakcja Kuriera Lubelskiego.

 

Zwraca uwagę fakt, że spośród 23 członków Komitetu Założycielskiego NSZZ w IUNG z 1980 r., wśród sygnatariuszy tego oświadczenia znalazło się tylko pięciu (S. Głażewski, L. Gryniewicz, J. Migdal, T. Skiba i J. Wójcik). Trzeba również stwierdzić, że o ile w 1980 r. Pracownicy IUNG zorganizowali swój Niezależny Samorządny Związek Zawodowy jako jedni z pierwszych (jeśli nie pierwsi) w Puławach, o tyle w końcu lat 80-tych dali się wyprzedzić aż 8 instytucjom. Jako pierwsi Komitet Organizacyjny, powołali wówczas pracownicy Zakładów Azotowych (już 26.09.1988 r.) a w ślad za nimi poszli pracownicy: Instytutu Nawozów Sztucznych (5.10.1988), Oddziału Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa (23.01.1989), Zespołu Szkół Chemicznych (23.01.1989), Wojewódzkiego Ośrodka postępu Rolniczego (23.01.1989), Przychodni Przemysłowej ZOZ (24.01.1989), Puławskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (26.01.1989), Liceum Ogólnokształcącego im .Księcia A.J .Czartoryskiego (26.01.1989)^[132].

9 lutego 1989 r. w sali katechetycznej Kościoła Św Józefa na Włostowicach odbyło się zebranie przedstawicieli 9 Komitetów Organizacyjnych NSZZ “Solidarność”, na którym uchwalono dokument następującej treści^[133]:

U C H W A Ł A Nr 1

My, niżej podpisani przedstawiciele Komitetów Organizacyjnych i Komitetów Założycielskich Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego “Solidarność” powołujemy Tymczasową Międzyzakładową Komisję Związkową “Ziemia Puławska”, zwaną w skrócie TMKZ “Ziemia Puławska”.

TMKZ będzie pełnić funkcje: organizacyjną, integracyjną i programową.

 

1. Zakłady Azotowe Puławy: Stanisław Bajew, Leszek Sulima, Stefan Śliwczyński, Sławomir Wodecki, Andrzej Starzak
2. Instytut Nawozów Sztucznych: Wincenty Niewiński, Stanisław Mazur.
3. Oddział Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa: Cezary Kruk, Piotr Skubida.
4. Puławskim Przedsiębiorstwie Budowlanym“Prefabet”: Zdzisław Wiśniewski, Dariusz Mazanik, Kazimierz Bernat, Czesław Stolar.
5. Puławskiej Spółdzielni Mieszkanbiowej: Krystyna Murat.
6. Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa: Stanisław Głażewski, Janusz Sadurski.
7. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego: Juliusz Bączkowski.
8. PTSB “Transbud”: Marian Mulawa, Grzegorz Suski.
9. Oświaty i Wychowania: Ignacy Czeżyk.

Oprócz spraw organizacyjnych zebrani omówili przebieg 'obrad “okrągłego stołu” a wynik tej dyskusji zawarli w następującym liście, który był zarazem pierwszym dokumentem reaktywowanego NSZZ “Solidarność”.^[134]:

 

Puławy, 1989.02.09

 

Szanowny Pan Przewodniczący NSZZ “Solidarność”

Lech Wałęsa

 

Członkowie – założyciele Tymczasowej Międzyzakładowej Komisji Związkowej NSZZ “Solidarność” - Ziemia Puławska zgromadzeni na zebraniu założycielskim w dniu 9.02.1989 r. wyrażają – w imieniu własnym oraz w imieniu 12 Komisji Założycielskich Związku, które MTKZ reprezentuje – gorące poparcie dla stanowiska przedstawicieli NSZZ “Solidarność” za godną postawę w czasie rozmów “okrągłego stołu” oraz serdecznie życzą owocnego zakończenia negocjacji.

24 podpisy

 

I tak zakończył się okres działania władz NSZZ “Solidarność” wybranych w latach 1980-1981 i funkcjonujących nieprzerwanie w okresie stanu wojennego, a rozpoczął się okres działania nowych władz, różniących się od poprzednich zarówno składem osobowym, jak i przyjętymi założeniami ideowymi i programem.

 

Autor składa serdeczne podziękowania: Ireneuszowi Ostrokólskiemu – za cenne informacje i sugestie, Zdzisławie Głażewskiej - za owocną współpracę przy analizie materiałów i redakcji tekstu oraz Krzysztofowi Głażewskiemu za niezbędną pomoc techniczną.

 

Artykuł (w nieco zmienionej formie) został wydrukowany w wydawnictwie Towarzystwa Przyjaciół Puław “STUDIA PUŁAWSKIE” Seria A Zagadnienia społeczno-historyczne tom 9(11), Puławy 2005, s. 149-221 pod ogólnym tytułem “Niezależny Samorządny Związek Zawodowy “SOLIDARNOŚĆ” w Puławach z perspektywy ćwierćwiecza. Wspomnienia uczestników