W tym miejscu wspomnieć wypada, iż organizacja druku i kolportażu tego pisma, przynajmniej w okresie naszej z nim współpracy, przewidywała, że całość prac redakcyjnych oraz przygotowywanie klisz i matryc odbywa się w redakcji mieszczącej się w Warszawie. Druk i kolportaż pisma były natomiast zdecentralizowane i odbywały się w kilkudziesięciu ośrodkach rozmieszczonych w całej Polsce (na początku 1989 r. liczba zespołów drukujących TM doszła do 33). Taka organizacja pozwoliła na wyeliminowanie transportu dużych ilości nielegalnie zadrukowanego papieru, co wydatnie zmniejszało ryzyko wpadki (zamiast gotowego nakładu transportowano zajmujące mało miejsca a więc łatwe do ukrycia klisze lub matryce), a równocześnie aktywizowała ośrodki terenowe, na których barkach spoczywała, oprócz organizacji kolportażu, odpowiedzialność za zaopatrzenie drukarni w papier i materiały drukarskie oraz zapewnienie im bezpiecznego lokum. W przypadku naszej drukarni wszystkie te czynności wykonywała grupka licząca zaledwie 4 osoby, od czasu do czasu wspomagana przez dalsze dwie, z których jedna była wówczas jeszcze nieletnia. Przez cały okres od jesieni 1985 r. do wiosny 1989 r. drukarnia mieściła się w mieszkaniu Zdzisławy^[34] i Stanisława Głażewskich w Puławach przy ulicy Waryńskiego.

Przystępując do organizacji drukarni rozporządzaliśmy czterema ramkami do sitodruku w formacie A-4, raklem gumowym, kilkoma ryzami papieru, zawiasem do umocowania matrycy i pojemnikiem na papier (patenty B. Szewczyka), sporym zapasem farby offsetowej, mikserem do jej mieszania a także zapasem składników emulsji: alkoholu poliwinylowego oraz dwuchromianu amonu oraz kwotą około 200.000 zł stanowiącą wpływy ze sprzedaży znaczków Podziemnej Poczty “S” (zwiększoną później o 65.000 zł pochodzących ze sprzedaży radiomagnetofonu otrzymanego w darze od kolegów z Holandii na początku stanu wojennego). Te 265 tysięcy złotych stanowiło całkiem pokaźną sumę, a zważywszy, że całkowity koszt wydrukowania jednego numeru TM (koszty papieru, farby oraz matryc wraz z kosztem i ich transportu do Puław) wynosił około 4 – 5 tysięcy zł, dysponowaliśmy kwotą pozwalająca nam na wydrukowanie około 50 numerów pisma Czując się aż tak bardzo bogaci postanowiliśmy pismo kolportować bezpłatnie, a o

pozyskiwaniu funduszów na druk dalszych numerów pisma pomyśleć dopiero po wyczerpaniu się zasobów gotówki..

Ważnym, bo niemożliwym do zastąpienia, składnikiem naszych aktywów był spory zapas stylonowej tkaniny do sitodruku, którą w przemyślny sposób, w zalutowanych puszkach zawierających jakoby kompot brzoskwiniowy, przemycił w stanie wojennym z Paryża nasz kolega z obozu dla internowanych, współpracownik lubelskich “Spotkań”, Jan Stepek. Dysponowaliśmy ponad to sporą wiedzą na temat technik drukarskich i rutyną nabytą w ciągu czterech lat uczestnictwa w wydawaniu druków drugiego obiegu oraz nieograniczonymi zasobami dobrej woli. Rozporządzaliśmy również ustnym pozwoleniem współwłaścicielki mieszkania, które sobie upatrzyliśmy, Zdzisławy Głażewskiej na bezkarne przekształcanie łazienki w ciemnię fotograficzną w każdy czwartek i piątek, a kuchni lub wskazanego przez nią pokoju - w warsztat drukarski w każdą sobotę a czasem i niedzielę. Mieliśmy również prawo dysponować kluczem do piwnicy zaprzyjaźnionej sąsiadki, w której po zakończeniu pracy mogliśmy schować sprzęt i materiały. I to już były chyba wszystkie nasze zasoby. Tak wyposażeni jesienią 1985 roku przystąpiliśmy do działalności, która w ciągu następnych 4 lat. zabrała nam wszystkie soboty i niejedną niedzielę.

Niewtajemniczonym należy się krótki opis sitodruku Mały Poradnik Drukarski ^[35] tak definiuje tę technikę:

Technika sitodruku polega na wytworzeniu rodzaju matrycy na specjalnej (musi być oryginalna) tkaninie sita. W trakcie przygotowania do druku sito nasyca się równomiernie światłoczułą emulsją, którą po wysuszeniu naświetla się stykowo poprzez diapozytyw (litery czarne

na przezroczystej błonie) tekstu. W miejscach naświetlonych następuje zgarbowanie emulsji, staje się ona tam mniej rozpuszczalna. Wywoływanie sita dokonuje się wodą – wówczas wypłukuje się emulsja nienaświetlana (litery). W miejscach naświetlonych otworki pomiędzy nitkami sita są zamknięte zgarbowaną emulsją i nie przepuszczają farby. Zamiast emulsji fabrycznych (fotorezyst używany w przemyśle elektronicznym) można używać roztworów alkoholu winylowego (proszek) lub żelatyny z dodatkiem dwuchromianu amonu lub dwuchromianu potasu./ - / Emulsja w stanie płynnym nie jest światłoczuła, ale sito po nasączeniu trzeba już suszyć w świetle czerwonym. Diapozytyw ze zmniejszonym fotograficznie tekstem (np. Błona rentgenowska) powinien przylegać dokładnie do powierzchni sita. Ze względu na to, że maksymalna czułość emulsji występuje w ultrafiolecie, najlepiej jest naświetlać lampą kwarcową lub inną silną lampą rtęciową. Czas naświetlania przy 1000 lux rzędu kilku minut – należy go dobrać doświadczalnie. Po wywołaniu wodą o temperaturze 30-40 stopni C trzeba sito wysuszyć, a następnie utrwalić przez 1 godzinę w temperaturze ok. 60 stopni C Do druku używać farb tłustych. Technika ta wymaga własnego doboru receptur i precyzji na każdym etapie W oryginalnej technice sitodruku używa się do przeciskania gęstej farby przez sito tzw. Rakli w postaci np. Kawałka winileum czy twardej gumy. Z jednego sita uzyskuje się parotysięczne nakłady.

Tyle teoria. Praktyka wyglądała zaś następująco:.

Z otrzymanych z Wydawnictwa klisz pozytywowych (diapozytywów) należało sporządzić matryce sitodrukowe spreparowane w następujący sposób: dokładnie odtłuszczoną alkoholem stylonowa tkaninę do sitodruku o gęstości 400 mesh, silnie naciągniętą na drewnianą ramę należało pokryć w ciemni przy czerwonym świetle cienką warstwą światłoczułej emulsji (otrzymanej przez zmieszanie zawiesiny alkoholu poliwinylowego w gorącej wodzie z wodnym roztworem dwuchromianu amonu), przygotowanej przez Irka Ostrokólskiego, dokładnie wysuszyć chłodnym powietrzem (najlepiej z suszarki do włosów). Naświetlanie matryc przeprowadzało się również w ciemni. Najlepiej przeprowadzić tę operację w następujący sposób: Na brzegach dwóch taboretów kuchennych należy oprzeć dokładnie umytą i wysuszoną szybę o wymiarach nieco większych od ramki matrycy (doskonale do tego celu nadaje się szyba wyjęta z regału bibliotecznego). Na szybie należy ułożyć kliszę pozytywową i przykryć ją matrycą. Całość powinna być przykryta czarną tkaniną (może być np. czarny sweter) i dociśnięta do szyby np. stertą odpowiedniej wielkości książek. Po wykonaniu tych czynności na podłodze pod szybą należy umieścić źródło światła (my używaliśmy lampy kwarcowej lub halogenowej lampy fotograficznej) i naświetlać matrycę przez 5 – 30 min w zależności od napięcia w sieci, mocy i stopnia zużycia żarnika oraz jego odległości od matrycy (optymalny czas naświetlania matryc należy każdorazowo ustalić eksperymentalnie, gdyż matryca naświetlana zbyt krótko “sieje” farbę, a naświetlana zbyt długo nie przepuszcza farby wcale). Naświetloną matrycę, pracując ciągle w ciemni przy czerwonym świetle, należy wypłukać silnym strumieniem letniej wody z natrysku. Nienaświetlona emulsja sitodrukowa jest łatwo rozpuszczalna w wodzie a po naświetleniu staje się wodoodporna, wobec czego fragmenty emulsji osłonięte przez zaczernione fragmenty kliszy pozytywowej (np.litery) w strumieniu wody ulegają wypłukaniu a fragmenty naświetlone (powierzchnie poza literami) pozostają nienaruszone. Dalsze czynności (suszenie, doświetlanie dla utrwalenia i podklejanie marginesów papierową taśmą w celu zabezpieczenia emulsji przed wytarciem krawędziami rakla) można już wykonywać przy normalnym oświetleniu.