Podziemny Tygodnik MAZOWSZE
Znaki ostrzegawcze, o których mowa w punkcie 6 miały uprzedzać łączników dostarczających klisze lub matryce do skrzynek kontaktowych o ewentualnym niebezpieczeństwie wpadki. Takim znakiem w skrzynce prowadzonej przez Panią Ewę (która mieszkała na parterze), był brak termosu na parapecie okna. Jeśli termos tam stał – łącznik mógł bezpiecznie wejść do mieszkania. W skrzynce kontaktowej usytuowanej w mieszkaniu Elżbiety i Wiesława Leszczyńskich mieszczącym się na trzecim piętrze obowiązywał rytuał o wiele bardziej wyrafinowany. Bezpieczną drogę sygnalizowała szpilka wbita w drzwi mieszkania. W razie najścia nieproszonych gości szpilkę można było usunąć pociągając za przywiązaną do niej nitkę przeciągniętą do wnętrza mieszkania. Na szczęście w ciągu całego okresu naszej współpracy znaki sygnalizujące niebezpieczeństwo nigdy nie znalazły zastosowania: termos w pierwszej naszej skrzynce zawsze stał na parapecie, a szpilka przez nikogo nie niepokojona tkwiła sobie spokojnie w drzwiach drugiej.
Po odebraniu klisz ze skrzynki kontaktowej wracałem do Puław najbliższym środkiem lokomocji. Do domu docierałem zazwyczaj około 21-ej i natychmiast zabierałem się do naświetlania matryc w łazience ponownie pełniącej rolę ciemni. Przy naświetlaniu .wykorzystywałem oczywiście klisze pozytywowe właśnie przywiezione z Warszawy (uprzednio oznakowane naszym “gmerkiem”: literą N). Naświetlanie, płukanie, suszenie, utrwalanie i podklejanie matryc zabierało zazwyczaj około 4 godzin, ponczem matryce wędrowały ponownie do piwnicy, a ja nareszcie do łóżka. Po przejęciu roli kuriera przez mojego syna Stanisława piątkowe popołudnia miałem wolne, a w piątkowe wieczory przed nudą zabezpieczało mnie tylko naświetlanie matryc.
W sobotę rano około godziny 9-ej do akcji włączał się Irek. Ostrokólski: przyniesione z piwnicy naświetlone matryce umieszczaliśmy kolejno w zawiasowym uchwycie. Pod matrycą umieszczaliśmy specjalny pojemnik na papier skonstruowany niegdyś, podobnie jak uchwyt i rakiel, przez Bogdana Szewczyka. W naszym zespole raklem operowałem zawsze ja, a manewrowanie papierem, wymagające dobrego wzroku, szybkiego refleksu i pewnej ręki należało do I. Ostrokólskiego.
Przeciętny nakład TM w naszej drukarni oscylował wokół 500 egzemplarzy w zależności od zgłaszanego przez kolporterów zapotrzebowania. Wydrukowanie tylu egzemplarzy zazwyczaj 4-stronicowego pisma wymagało zadrukowania 2000 stron (500 pociągnięć raklem x 4 matryce) i teoretycznie powinno zajmować około 4 godzin. Praktycznie nigdy nie udawało nam się skończyć w czasie krótszym niż 8 godzin, a bywało, że te 500 egzemplarzy drukowaliśmy pełne dwa dni. Najczęściej powodem zwłoki była farba, której parametry techniczne zmieniały się w zależności od temperatury i wilgotności powietrza, a także właściwości używanego przez nas nośnika (pasta do prania Comfort lub olej sojowy); czasem winę ponosił papier zbyt wolno wchłaniający farbę, zbyt silnie względnie zbyt słabo naświetlone matryce lub zmęczenie drukarzy. Najczęściej jednak tempo druku ograniczały wszystkie te przyczyny razem, tyle tylko, że zmieniały się proporcje ich udziału.
Wydawać by się mogło, że nakład pracy przy druku 500 egzemplarzy TM tygodniowo był niewspółmierny do efektów, jeśli przyrównać go do obecnych metod powielania. Jeśli jednak porównać go z katorżniczą pracą J. Piłsudskiego na początku XX w. przy druku “Robotnika”, nasz wysiłek wydaje się śmiesznie mały. A oto odpowiedni fragment broszury J. Piłsudskiego pt. “Bibuła”[50]:
W lipcu /dnia 12/ 1894 r. Z tajnej drukarni PPS ukazał się pierwszy numer “Robotnika”, którego dotąd wyszło 52 numery, tj. pięć razy więcej w porównaniu z Narodną Wolą, organem najsilniejszej z doby popowstaniowej organizacji rewolucyjnej w państwie cara do niedawnych czasów. Fakt istnienia drukarni w kraju, stałe ukazywanie się “Robotnika” wywarł w swym czasie głębokie i silne wrażenie na wszystkich, co czuli jakąkolwiek chęć do walki z uciskiem rządowym.
W lutym 1900 r. Drukarnia “Robotnika” w Łodzi obsługiwana przez Józefa Piłsudskiego i Karola Rożnowskiego została wykryta przez policję przy pracy nad pierwsza stroną “Robotnika” Nr 36 z 25 lutego, którego wstępny artykuł “Tryumf swobody słowa” zaczynał się od słów:
“Orłow, szef żandarmów “żandarma Europy”, Mikołaja I, odprowadzając razu pewnego swego przyjaciela, odjeżdżającego za granicę, prosił go o załatwienie małego interesu. Gdy będziesz pan w Norymberdze – mówił mu – zajdź pan pod pomnik Gutenberga, wynalazcy druku, i pluń mu pan ode mnie w oczy. Od niego całe zło na świecie pochodzi”
W tej drukarni nakład 1900 numerów 12-stronicowego “Robotnika” wymagał 15-16 dni uciążliwej 9-11 godzinnej pracy. “Robotnik” wychodził raz na 1-2 miesiące./ .../
Nakład 1900 egzemplarzy każdego numeru “Robotnika” trafia, jak to stwierdzono w specjalnych badaniach do 10-krotnie większej liczby czytelników. Najczęściej czytelnicy zrzeszają się w kółka, które zadowalają się jednym egzemplarzem pisma.
Przypisy
- ↑Rozszerzony tekst nigdy nie wygłoszonego sprawozdania z kontynuowanej w podziemiu działalności Zarządu Oddziału "Solidarność" Ziemia Puławska, wybranego w czerwcu 1981 r.
- ↑Jacek Kuroń i Jacek Żakowski – PRL dla początkujących, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1995, s..243
- ↑Informacja o działalności wydawniczej – notatka maszynopiśmienna sporządzona wiosną 1988 r. na prośbę p. Anatola Kobylińskiego
- ↑Małżeństwo artystów-plastyków, prowadzące pracownię w Puławach przy ul. Filtrowej, przed 1980 r. pracownia ta (“ZACHTA”) stanowiła miejsce spotkań puławskiej opozycji demokratycznej. Po 1980 r. działacze Komisji Oświaty i Kultury NSZZ “S, współzałożyciele puławskiego KIK-u. .
- ↑Pracownik puławskiego Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG), przed 1980 r. członek środowiska “Zachty”, po 1980 r. członek OKPN NSZZ “S”, członek Zarządu Oddziału NSZZ “S” Ziemia Puławska, wspólzałożyciel KIK, współpracownik Biuletyny Informacyjnego “Solidarność Ziemi Puławskiej”, redaktor Informatora NSZZ “S” w IUNG “Przeszłość-Przyszłości”.
- ↑Jacek Kuroń i Jacek Żakowski - PRL dla początkujących, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1995, s. 205
- ↑Pracownik IUNG w Puławach a potem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (KUL), przed 1980 r. bywalec “Zachty”, po 1980 r. współzałożyciel i działacz KZ NSZZ “S” w IUNG.
- ↑Pracownik IUNG, współzałożyciel i działacz KZ NSZZ “S” w IUNG, współzałożyciel i redaktor Biuletynu Informacyjnego “Solidarność Ziemi Puławskiej”, redaktor Informatora NSZZ “S” w IUNG “Przeszłość Przyszłości”.
- ↑Pracownik Lubelskich Zakładów Futrzarskich (LZF) w Kurowie, członek redakcji Biuletynu Informacyjnego “Solidarność Ziemi Puławskiej”, autor większości zamieszczonych w nim ilustracji.
- ↑Pracownik IUNG, redaktor Biuletynu Informacyjnego “Solidarność Ziemi Puławskiej”i Informatora NSZZ “S” w IUNG “Przeszłość Przyszłości”, działacz samorządowy.
- ↑Pracownica IUNG, działaczka “Solidarności”
- ↑Pracownik Instytutu Nawozów Sztucznych w Puławach, działacz “Solidarności” i puławskiego Klubu Inteligencji Katolickiej.
- ↑Uczniowie Technikum Rolniczego w Miętnem koło Garwolina zorganizowali głośny protest przeciwko akcji usuwania krzyży z klas lekcyjnych ,nakazanej przez władze oświatowe.
- ↑Pracownik IUNG, działacz “Solidarości”, redaktor Informatora NSZZ “S” w IUNG “Przeszłość Przyszłości”.
- ↑S. Głażewski – “Wspomnienia współwydawcy znaczków podziemnych”; Filatelista Podziemny Nr 8 i 9 z października i listopada 1994 r.; “Poczta Podziemna Solidarności” - maszynopis.
- ↑Warszawski inżynier-architekt pozyskany do współpracy przez Feliksa Sadurskiego. Zaprojektował kilkaset wielobarwnych znaczków dla poczty Podziemnej Solidarności drukowanych w Puławach oraz dla KPN.
- ↑Działaczka NSZZ “Solidarność” Nauczycielka w LO im ks. Adama Czartoryskiego, na początku stanu wojennego internowana, później usunięta z pracy.
- ↑Emerytka IUNG. Wielka admiratorka “Solidarności” i wszelkich działań opozycyjnych.
- ↑Wówczas studentka.,córka Wacława Hennela.
- ↑Działaczka NSZZ “Solidarność”, nauczycielka LO im ks. Adama Czartoryskiego, na początku stanu wojennego internowana.
- ↑Emeryci IUNG, sympatycy opozycji.
- ↑Stanisław Głażewski – “Przyczynek do dziejów puławskiej opozycji solidarnościowej w latach 1980-1989” - Puławy, 2001, maszynopis.
- ↑Założenia ideowe i cele Tygodnika Mazowsze (oraz kilku innych wydawnictw podziemnych) zostały sformułowane w "Deklaracji Solidarności" z 12.XII.1982 r. (Załącznik 1.)
- ↑Jan Krzysztof Kelus - “Był raz dobry świat...” - wybór ze starych kaset cz.2 – wyd Altmaster sp. z o.o. 1999 - recenzje
- ↑Przewodnicząca KZ NSZZ “Solidarność” w Komisji Planowania usunięta z pracy 13.XII.1981 r. Operatorka skrzynki kontaktowej grupy N-15 i jej księgowa. W mieszkaniu Ewy i Romana Bury odbywał się kolportaż książek i broszur II obiegu oraz kaset z nagraniami “Gazety mówionej” Stefana Bratkowskiego, “Dzwonka Niedzielnego” z kościoła na Woli, homilii ks. Jerzego Popiełuszki etc.
- ↑Działacz NSZZ “Solidarność” w Ministerstwie Komunikacji. Współoperator skrzynki kontaktowej grupy N-15.
- ↑Działaczka NSZZ “Solidarność” w Komisji Planowania zwolniona 13.XII.1981 r. Współoperatorka drugiej skrzynki kontaktowej grupy N-15. Prywatnie siostra S. Głażewskiego.
- ↑Działacz NSZZ “Solidarność” w Ministerstwie Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Nauki. Współoperator drugiej skrzynki kontaktowej grupy N-15.
- ↑NOWA sygnowała wszystkie swoje wydawnictwa znakiem rozpoznawczym “n”
- ↑Witold Jedlicki - “Chamy i Żydy” - Wydawnictwo KRĄG, Warszawa 1981
- ↑Nadanie nam kryptonimu N tłumaczy również fakt, że litera N jest 15 z kolei literą alfabetu, więc 15 zespołowi drukarskiemu przypadła ona niejako automatycznie.
- ↑Kiszenie kapusty było pretekstem do corocznych obchodów rocznicy 11 listopada.
- ↑P. Fizyczny – Nowe Kretowisko, Biuletyn Informacyjny MKZ NSZZ “Solidarność” Region Środkowo-Wschodni, Nr 3 z 4.XI.1980 r.,s.4.
- ↑Pracownica IUNG, członek NSZZ “Solidarność”, działaczka samorządowa. Po 13.XII.1981 r. aktywnie uczestniczyła w organizowaniu pomocy dla rodzin poszkodowanych działaczy “Solidarności”.
- ↑Mały Poradnik Drukarski, Wydawnictwo GŁOS, Warszawa 1980, s 6-7
- ↑Głażewski Stanisław Jr. po ukończeniu studiów na UW w 1986 r. został pracownikiem naukowym Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego w Warszawie. Obecnie jest profesorem neurobiologii na Uniwersytecie Keele w Anglii.
- ↑Włodzimierz Zbiniewicz do 13 grudnia 1981 r był pracownikiem puławskiego Instytutu Weterynarii i redaktorem Biuletynu Informacyjnego NSZZ SOLIDARNOŚĆ “Solidarność Ziemi Puławskiej”. W stanie wojennym przez kilka tygodni ukrywał się, poczem został internowany w Lublinie. Latem 1982 r. emigrował do Szwecji.
- ↑Działaczka KZ NSZZ “Solidarność” w PP “ORBIS”, po 13.XII.1981 r. pośpiesznie przeniesiona na wcześniejszą emeryturę.
- ↑Działacz NSZZ “Solidarność” w Komisji Planowania 13.XII.1981 r. Usunięty z pracy z wilczym biletem.
- ↑Działaczka NSZZ “Solidarność” w Komisji Planowania 13.XII.1981 usunięta z pracy z przyczyn politycznych.
- ↑S. Głażewski – Biuletyn Informacyjny “Solidarność Ziemi Puławskiej” listopad 1980 – grudzień 1981 - maszynopis
- ↑Anatol Kobyliński – SZEŚĆ LAT PODZIEMNEJ POCZTY W POLSCE (1982-1988), Muzeum Polskie Rapperswil, 1989
- ↑Był to sprzęt wykorzystywany przez nas do lutego 1987 r. Później zastąpiliśmy go powielaczem mechanicznym.
- ↑Członek KZ NSZZ “Solidarność” w IUNG, po 13.XII.1981 r. aktywny działacz opozycji.
- ↑Pracownica Zakładu Hodowli i Uprawy Chmielu IUNG, której mąż był pracownikiem Zakładów Azotowych.
- ↑Bardzo zasłużony dla nadziemnej i podziemnej “Solidarności” dyrektor OPISIK.
- ↑Julian Migdal - “Mój stan wojenny”, wspomnienia spisane w maju 2006 r.,s.2.
- ↑Działacz NSZZ “Solidarność” w Zakładach Azotowych Puławy, uczestnik strajku w ZA w grudniu 1981 r., internowany w sierpniu 1982 r., po uwolnieniu działał w konspiracji.
- ↑Aktywny działacz NSZZ “Solidarność” w Instytucie Nawozów Sztucznych zarówno przed 13 grudnia jak i w podziemiu. Prezes puławskiego KiK. Członek środowiska “Zachty”.
- ↑J. Piłsudski – Bibuła, Kraków 1903 r. Cyt. Za Informator NSZZ “Solidarność” w IUNG “PRZESZŁOŚĆ-PRZYSZŁOŚCI” Nr 2 z 25.V.1981 r.,s.2.
- ↑O zagrożeniach jakie czyhały na całą naszą grupę świadczy następująca informacja zamieszczona w Tygodniku Mazowsze Nr 142 z 17.X.1985 r. na s.3 : “Oskarżeni o druk Tygodnika Mazowsze i innych publikacji Piotr Stomma z Instytutu Lotnictwa i Andrzej Kwiatkowski, sanitariusz z Instytutu Psychoneurologicznego w Warszawie zostali 10.X skazani na rok więzienia”. Za druk wydawnictw niezależnych można było również zapłacić dotkliwą karę pieniężną z art 52a Kodeksu Wykroczeń. Na przykład w 194 Nr Tygodnika Mazowsze z 14.I.1987 r. na s.2 mogliśmy sobie w chwilach wolnych od drukowania TM przeczytać: “Za drukowanie wydawnictw bezdebitowych grzywnami 50 tys.zł. ukarani zostali 12.XII.86 Ewa Bajszczuk, Halina Fedyk i Ryszard Bajer z Gdańska. Właściciel mieszkania Piotr Kubaj otrzymał grzywnę 30 tys. zł.” Jedna wpadka kosztowała ich więc 180 tys. zł. Była to dla nas i wówczas i obecnie kwota niewyobrażalnie wielka.
- ↑O tym, że byliśmy na taką ewentualność przygotowani świadcze rękopiśmienne notatki mojej żony Zdzisławy Głażewskiej zawierające wyciąg z KPK i praktyczne rady jak zachowywać się w razie zatrzymania (Załącznik 9)
- ↑Miniatury = egzemplarze “Kultury” wydrukowane na cienkiej bibułce w formacie zmniejszonym do 12x8 cm. Egzemplarze miniaturowe łatwo było przemycać przez granicę i kolportować, ale bardzo trudno było je czytać ze względu na mikroskopijne litery.
- ↑Upoważniał nas do tego fakt, iż w latach 1980/81 obydwaj aktywnie uczestniczyliśmy w redagowaniu puławskich biuletynów związkowych: Biuletynu Informacyjnego “Solidarność Ziemi Puławskiej” i Informatora NSZZ “Solidarność” w IUNG “Przeszłość-Przyszłości”.
- ↑Chodziło głównie o Władysława Siłę-Nowickiego, wieloletniego opozycjonistę, który właśnie - ku zgorszeniu wszystkich środowisk opozycyjnych - zgodził się zasiąść w Radzie Konsultacyjnej powołanej przez gen. W. Jaruzelskiego dla uwiarygodnienia władz PRL.
- ↑Jacek Kuroń ówczesną sytuację w opozycji ocenia w następujący sposób: “W Krajobrazach po bitwie, artykule, który napisałem jesienią 1987 r., stwierdziłem, że nas – czyli opozycję – popiera 30% ludzi. I był to bardzo optymistyczny szacunek. Po siedmiu latach politycznego zamieszania, /.../ z 10 mln członków “Solidarności” w całej Polsce zostało może kilkadziesiąt, a może tylko kilkanaście tysięcy osób naprawdę zaangażowanych, skłonnych do jakiegoś działania i podjęcia pewnego ryzyka, z jakim wciąż wiązała się niezależna działalność.” (Jacek Kuroń, Jacek Żakowski – PRL dla początkujących - Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1995, s.259)
- ↑Jacek Kuroń, Jcek Żakowski – PRL dla początkujących – Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1995, s.257.
- ↑Miało to miejsce późną wiosną 1987 r.
- ↑Powielacz bębnowy Roneo Vickers wyprodukowany przez Roneo Vickers Ltd., Romford, Essex, GB.
- ↑TZR”S” = Tymczasowy Zarząd Regionu “Solidarność”, działający oczywiście w konspiracji
- ↑Dia = skrót słowa “diapozytywy” = klisze pozytywowe służące do sporządzania matryc sitodrukowych.
- ↑“Wydawco, ubezpiecz swoje mienie” - Tygodnik Mazowsze, Nr 196 z 28.I.1987 r.,s.1.
- ↑Mały Poradnik Drukarski – Wydawnictwo GŁOS, Warszawa 1980 r.,s.6.
- ↑Mały Poradnik Drukarski – Wydawnictwo GŁOS, Warszawa 1980 r.,s.1.
- ↑Tekst tego ważnego oświadczenia, wydanego w maju 1987 r., przededniu wizyty Jana Pawła II, został w całości zacytowany przy omawianiu treści Nr 214 TM.
- ↑Pseudonim Joanny Szczęsnej
- ↑Oczywista pomyłka – powinno być IV.
- ↑Pismo Tygodnika Mazowsze “Do naszych Przyjaciół i Współpracowników!” z kwietnia 1989 r
- ↑Zeszyt z rozliczeniami finansowymi w okresie druku TM
- ↑Redaktorem naczelnym Gazety Wyborczej z woli Lecha Wałęsy został Adam Michnik. Redakcja mieściła się w budynku przedszkola na Mokotowie, spotkania odbywając nierzadko w piaskownicy.
- ↑Słowo “Solidarność” zostało napisane “solidarycą” i dodatkowo wyróżnione czerwonnym kolorem.
- ↑Ostatnim była mikołajczykowska Gazeta Ludowa, która straciła niezależność po ucieczce S. Mikołajczyka w październiku 1947 r.
- ↑Pierwszy numer ukazał się w nakładzie 150 tys. egz.
- ↑Papier był w PRL również reglamentowany.
- ↑Pierwszy numer Gazety Wyborczej kosztował 50 zł (tyle samo, co ostatnie numery Tygodnika Mazowsze), podczas gdy w tym samym czasie objętościowo znacznie większy organ KC PZPR, Trybuna Ludu kosztowała tylko 25 zł (jedynie wydanie sobotnio-niedzielne 50 zł).
- ↑P. Smoleński – “Umyjcie ręce po farbie” Gazeta Wyborcza nr 134, 4847 z 11-12 czerwca 2005 s.20-21
- ↑J. Szpotański - “Zebrane utwory poetyckie”, PULS publications, London 1990.
- ↑Chodzi tu oczywiście o stan wojenny wprowadzony przez gen. W. Jaruzelskiego 13 grudnia 1981 r.
- ↑Mowa o obozie dla internowanych działaczy opozycyjnych w Białołęce, w którym znaleźli się 13 grudnia 1981 r. zarówno autor wiersza, Janusz Szpotański, jak i tytułowi bohaterowie poematu Stefan Niesiołowski (“Kostuś”) oraz Karol Modzelewski (“Pan Karol”).
- ↑Pełny tekst sprawozdania Pawła Smoleńskiego ze spotkania współpracowników Tygodnika Mazowsze w 25 rocznicę pisma zamieściłem w Załączniku 39.
- Załącznik 1 (867 Pobrań)
- Załącznik 2 (847 Pobrań)
- Załącznik 3 (845 Pobrań)
- Załącznik 4 (801 Pobrań)
- Załącznik 5 (836 Pobrań)
- Załącznik 6 (867 Pobrań)
- Załącznik 7 (868 Pobrań)
- Załącznik 8 (844 Pobrań)
- Załącznik 9 (812 Pobrań)
- Załącznik 10 (833 Pobrań)
- Załącznik 11 (837 Pobrań)
- Załącznik 12 (878 Pobrań)
- Załącznik 13 (823 Pobrań)
- Załącznik 14 (790 Pobrań)
- Załącznik 15 (795 Pobrań)
- Załącznik 16 (843 Pobrań)
- Załącznik 17 (800 Pobrań)
- Załącznik 18 (863 Pobrań)
- Załącznik 19 (825 Pobrań)
- Załącznik 20 (835 Pobrań)
- Załącznik 21 (888 Pobrań)
- Załącznik 22 (829 Pobrań)
- Załącznik 23 (837 Pobrań)
- Załącznik 24 (811 Pobrań)
- Załącznik 25 (778 Pobrań)
- Załącznik 26 (842 Pobrań)
- Załącznik 27 (816 Pobrań)
- Załącznik 28 (827 Pobrań)
- Załącznik 29 (813 Pobrań)
- Załącznik 30 (827 Pobrań)
- Załącznik 31 (805 Pobrań)
- Załącznik 32 (800 Pobrań)
- Załącznik 33 (815 Pobrań)
- Załącznik 34 (806 Pobrań)
- Załącznik 35 (811 Pobrań)
- Załącznik 36 (887 Pobrań)
- Załącznik 37 (806 Pobrań)
- Załącznik 38 (807 Pobrań)
- Załącznik 39 (772 Pobrań)
- Załącznik 40 (792 Pobrań)
- Załącznik 41 (807 Pobrań)
- Załącznik 42 (763 Pobrań)
- Załącznik 43 (791 Pobrań)
- Załącznik 44 (770 Pobrań)
- Załącznik 45 (802 Pobrań)
