W Nr 168 z 24.IV.1986 r. znaleźć można wyroki w procesie KPN (L.Moczulski – 4 lata, K. Król i A. Słomka – po 2,5 roku, A. Szomański i D. Wójcik – 2 lata) oraz ostatnie słowo L. Moczulskiego i K. Króla przed sądem.

Numery 169 z 8.V., 170 15.V. i 171 z 22.V.1986 r. Poświęcone są głównie omówieniu przyczyn i konsekwencji katastrofy w Czarnobylu.

Nr 173 z 5.VI.1986 przynosi wiadomość, że 31 maja, po 4 latach i 6 miesiącach ukrywania został aresztowany przewodniczący NSZZ “S” Regionu Mazowsze i członek podziemnej Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej, Zbigniew Bujak oraz tekst przemówienia Z. Bujaka przygotowanego na manifestację “Solidarności” 1 maja 1986 r., pod proroczym tytułem: “Za okruchy swobody przychodzi nam płacić ceną więzienia”. Z datą czerwcową wyszedł również Dodatek Ilustrowany TM Nr 2 ze zdjęciami Z. Bujaka z 1981 r.

Znaczną część pierwszej strony Nr 176 z 16.VII.1986 r. zajmuje nekrolog zmarłego w 98 roku życia, 13.VII. Prof Edwarda Lipińskiego, współzałożyciela KOR i Towarzystwa Kursów Naukowych, czołowego działacza NSZZ “Solidarność”.

Nr 182 z 1.X. 1986 otwiera Oświadczenie Lecha Wałęsy informujące o powołaniu w dniu 29.IX.1966 r., Tymczasowej Rady NSZZ “Solidarność” w składzie: Bogdan Borusewicz, Zbigniew Bujak, Władysław Frasyniuk, Tadeusz Jedynak, Bogdan Lis, Janusz Pałubicki, Józef Pinior.

Czterdziestą rocznicę paryskiej Kultury Redakcja Tygodnika Mazowsze uczciła drukując na s. 3 Nr 183 z 8.X.1986 r., obszerny wywiad z red. Jerzym Giedroyciem zawierający m. in. ocenę poczynań solidarnościowej opozycji w Polsce po 5 latach działalności w podziemiu. Ze względu

na fakt, że jest to jedna z niewielu ówczesnych prób oceny opozycji dokonanych z zewnątrz przez obiektywnego recenzenta, warto przytoczyć fragmenty tego wywiadu dotyczące:

- najważniejszych celów, jakie stawia sobie “Kultura” : “To co staramy się robić w tej chwili - to walczyć z nastrojami kapitulanckimi. /.../ Z takimi tendencjami trzeba za wszelką cenę walczyć, trzeba podtrzymywać wolę oporu Dlatego za najważniejsze uważam teraz utrzymanie wszystkich ukazujących się wydawnictw niezależnych i pomoc dla nich.

Musi się też zmienić stosunek do Zachodu. Polacy powinni wreszcie zrozumieć, że poza pomocą filantropijną tutaj na nic liczyć nie możemy. Politycznie dzisiaj wygrywa Jaruzelski, gdyż Zachodowi zależy na spokoju. Powinniśmy więc przestać zapewniać, że jesteśmy pokojowi, że nie myślimy o oporze czynnym, że chcemy tylko dialogu etc. Trzeba straszyć, że możemy podpalić ten świat, a w każdym razie Europę. Mówimy o polityce, a nie o moralności.”

- pozycji Kościoła katolickiego: “...nie podzielam entuzjazmu dla kard. Wyszyńskiego, w zbyt wielu sytuacjach ulegał naciskom i pomagał rządowi. Nawet w chwili swojego uwolnienia wystąpił z apelem o głosowanie bez skreśleń, nic w zamian nie uzyskując. Zadowolił się kilkoma mandatami do sejmu i to jest właściwie wszystko. Nie załatwił ani sprawy “Caritasu”, ani statusu prawnego Kościoła. Potem w sierpniu 1980 r. odegrał rolę straży ogniowej – poparł rząd. Bał się wojny czy interwencji sowieckiej. To samo Glemp, jest ciągle straszony i z dużym powodzeniem.

A jeśli chodzi o niezależną działalność kulturalną, to niestety Kościół – który jest dzisiaj ostatnią taką oazą – do tej roli nie dorósł. Winię o to głównie kard. Glempa. Ciągle są ograniczenia, naciski, żeby nie występować z wystawami i przedstawieniami, które nie mają charakteru sakralnego. Kościół, moim zdaniem, przegrywa szansę odegrania wielkiej roli kulturalnej.

Mam też pretensje do polityki Kościoła wobec Polonii./.../

Ma się rozumieć, wzmaga to ataki na nas. Ostatnio ciągle się mówi, ze jesteśmy masonami – bo niestety Żydów z nas nie można zrobić. Ale mam wrażenie, że zyskujemy dużą sympatię wśród niższego duchowieństwa, wśród tych, którzy chcą reform, są bardziej otwarci, bardziej zdecydowani.”

- aktualnych działań “Solidarności” na arenie międzynarodowej: “Nieszczęście “S” polega na fatalnych doradcach. To mnie ciągle zaskakuje, bo zdawałoby się, że są to ludzie, którzy powinni się orientować w świecie. Np. Ich reakcja na wizytę Brandta: mimo, ze on wyraźnie odmówił kontaktów z opozycją, jednak nie wytrzymali i poszli z nim dyskutować. Bez rezultatu. Brandt obiecał, że przyjedzie jego zastępca od spraw związków zawodowych – i rzeczywiście był, ale też nie chciał sie z nimi spotkać. Reakcja na wizytę Jaruzelskiego we Francji: nie zrozumiano, że była to po prostu sztuczka wyborcza, która się zresztą Mitterrandowi nie udała, bo nie liczył się z tak żywiołową reakcją społeczeństwa francuskiego. No i potraktowanie Jaruzelskiego – zaproszenie, a później wprowadzenie tylnymi drzwiami – było rzeczą nieprzyzwoitą. Czułem się osobiście dotknięty jako Polak, a zna Pan przecież mój osobisty stosunek do Jaruzelskiego. Potem Mitterand bąknął, że bardzo by się cieszył, gdyby Wałęsa przyjechał do Francji. I wielu doradców wzięło to na serio. Zaczęto pisać, dyskutować, robić zabiegi – nie zdając sobie sprawy, że to nie było żadne zaproszenie. Zresztą, chociaż bardzo cenię Wałęsę jako trybuna ludowego, który ma doskonałe wyczucie mas, myślę, że na terenie międzynarodowym byłby kompletnie zagubiony.

- najważniejszych sukcesów opozycji: “Przede wszystkim wydawnictwa i prasa. Każde, nawet najmniejsze pismo to grupa ludzi aktywnie działających politycznie – i to jest bardzo ważne. Muszę też powiedzieć, że zawartość tej prasy bardzo sie poprawia. Wychodzi cały szereg coraz ciekawszych miesięczników: “Arka”, “Vacat”, “Obecność”, “Kultura Niezależna”. Z książkami jest gorzej, pozycji naprawdę liczących się z literackiego punktu widzenia jest niewiele.”

- funkcjonowania i dokonań “Kultury”: “Kultura” funkcjonuje trochę na zasadzie maniactwa czy – jeśli nazwać to grzeczniej lub bardziej poetycko – klasztoru. Praktycznie biorąc, my wszyscy zrezygnowaliśmy z życia osobistego i żyjemy tylko tą pracą przez całe 24 godziny. Tutaj mieszkamy, tu prowadzimy gospodarstwo, stąd nie wychodzimy./.../

Nakład “Kultury” wynosi 7 tys. egz. plus miniatury^[53], rozchodzi się w 50 krajach. Do Polski idzie ok. 2 tys. miniatur i 600 egz. normalnego formatu. W Instytucie Literackim wyszło ponad 420 tytułów (razem z “Zeszytami Historycznymi”), nakłady przeciętnie po 2 tys. egzemplarzy, poezje – tysiąc. Bestsellerów mieliśmy kilka, przede wszystkim “Doktor Żiwago” Pasternaka i Sołżenicyn – po 13 tys. egzemplarzy. Z polskich pisarzy szereg razy wznawiani byli Miłosz, Gombrowicz i Herling-Grudziński.

[Samofinansowanie się “Kultury] “jest możliwe z dwóch względów. Przede wszystkim 7 tys. to bardzo wysoki nakład, takiego nie posiada żaden z miesięczników francuskich.... poza tym koszta administracyjne są niewielkie, tak że nie korzystamy z wpłat na fundusz “Kultury”, przeznaczając je wyłącznie na pomoc dla kraju i dla emigracji”.