Wielka Wsypa
Wszystko zaczęło się latem 1983 r. W przeddzień najważniejszego święta państwowego w PRL[5] i zniesienia (po 586 dniach) stanu wojennego, 21 lipca 1983 r. Sejm uchwalił ustawę "o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego", która przewidywała amnestię dla niektórych więźniów politycznych[6]. Obiecywała ona amnestię m. in. tym działaczom podziemnej "Solidarności", którzy dobrowolnie ujawnią się, złożą wyczerpujące informacje o swojej konspiracyjnej działalności a także ujawnią współpracowników. Był to najcięższy chyba sprawdzian charakterów członków podziemnej "Solidarności", którym zaoferowano oto możliwość bezpiecznego wycofania się z działań konspiracyjnych oraz bezkarność i bezpieczeństwo, ale za cenę donosu na kolegów[7]. Wielu ten egzamin zdało celująco, ale niestety nie wszyscy. Jednym z tych, którzy go z kretesem oblali był Marek Matras, w 1983 r. piastujący stanowiska przewodniczącego tajnej Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" w Zakładach Azotowych oraz członka tajnej Regionalnej Komisji Koordynacyjnej NSZZ "Solidarność" w Lublinie. Ujawnił on przesłuchującym go funkcjonariuszom SB m. in., że:
"W trakcie zebrań RKK ustalono program działania, który realizowany był także na terenie Puław przez Tymczasowy Zarząd Oddziału Ziemi Puławskiej, w skład którego weszły niektóre z osób rozwiązanego Komitetu Obrony Narodowej. Tymczasowy Zarząd Ziemi Puławskiej kierował działaniem tajnych Komisji Zakładowych z terenu Puław.
W skład tajnej Komisji Zakładowej Zakładów Azotowych w Puławach obok Marka Matrasa weszły następujące osoby: Zbigniew Zubowski, Andrzej Owczarz i Jerzy Kustra. Oni to realizując program podziemnych struktur związkowych ustalili w trakcie zebrań, które odbywały się w mieszkaniach prywatnych formy i metody działania na terenie Zakładów Azotowych /-/ członkowie w/w Komisji utworzyli w poszczególnych wydziałach Zakładów Azotowych konspiracyjne struktury, które zajęły się kolportażem wydawnictw podziemnych struktur NSZZ "Solidarność" oraz zbieraniem składek na nielegalną działalność związkową. Podejrzany Andrzej Owczarz i Zbigniew Zubowski oraz Jerzy Kustra kierowali wyżej opisaną działalnością. Byli inicjatorami akcji malowania na terenie Zakładów napisów między innymi takich jak: "ZOMO + SB = SS", "Sowiety to wróg", "PZPR precz z symbolem szubienicy"[8], "Precz z juntą Jaruzela" oraz symboli "Solidarności walczącej". Zorganizowali oni także "akcję balonową", która polegała na kolportażu ulotek przy pomocy balonów. W związku z głoszonymi przez podziemie hasłami bojkotu prasy przeprowadzono akcje rozrzucania na terenie Zakładu dzienników wydawanych przez organa PZPR. Osoby uczestniczące w akcjach inicjowanych przez Komisję Zakładową Zakładów Azotowych niejednokrotnie pod presją psychiczną zmuszane były do wykonywania poleceń osób kierujących nielegalną działalnością. Szereg z tych osób skorzystało z ustawy o amnestii. Tajna Komisja Zakładowa Zakładów Azotowych prowadziła także działalność wydawniczą. Ukazywał się biuletyn Komisji Zakładowej Zakładów Azotowych oraz ulotki sygnowane przez tę Komisję.
Na jednym z zebrań Komisji Zakładowej Zakładów Azotowych poruszona była sprawa poligrafii, którą zorganizować miał Zbigniew Zubowski. O tym, że działalność taka była prowadzona w szerokim zakresie świadczy duża ilość kolportowanych wydawnictw sygnowanych przez Komisję Zakładów Azotowych."[9]
O równie wielkie, jeśli nie jeszcze poważniejsze przestępstwa wiceprokurator Prokuratury Rejonowej w Lublinie, mgr. P. Dudzik oskarżył działaczy "Solidarności" w puławskim Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa, pisząc w Akcie Oskarżenia z 18.07.1984 r. :
Podobną szeroką nielegalną działalność związkową prowadziła powstała w 1982 r. Komisja Zakładowa w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa. Pierwsze nielegalne wydawnictwa drukowane były właśnie na terenie tego Instytutu.[10] Było to pod koniec 1981 r. Następnie urządzenia poligraficzne były przenoszone do różnych mieszkań na terenie Puław, gdzie odbywał się druk wydawnictw. Drukiem nielegalnych wydawnictw zajmowali się pracownicy IUNG Zbigniew Lipa, Leszek Biały oraz inne osoby.
Znaczącą rolę w pracy konspiracyjnej Komisji Zakładowej odgrywali pracownicy naukowi IUNG Tadeusz Skiba, Edward Szeleźniak, Julian Migdal i inni, którzy skorzystali z ustawy o amnestii ujawniając swoją działalność. Podejrzany Tadeusz Skiba jak wynika z zeznań świadków Włodzimierza Maziarczyka i Zbigniewa Białego kierował kolportażem nielegalnych wydawnictw struktur "Solidarności" oraz dostarczał je kolporterom. Wydawnictwa te rozprowadzane były na terenie IUNG przez sieć kolporterów zatrudnionych w poszczególnych komórkach organizacyjnych IUNG. Część wydawnictw kolportowanych na terenie IUNG była odpłatna, a pieniądze uzyskane z ich sprzedaży przekazywano m. in. Tadeuszowi Skibie. Kolportażem tych wydawnictw zajmowali się także Edward Szeleźniak i Julian Migdal.Ponadto Julian Migdal uczestniczył w organizacji druku nielegalnych wydawnictw. Z jego inicjatywy Barbara Sadura[11] podjęła się sporządzania matryc do drukowania wydawnictw. Razem z nią czynność tę wykonywała Barbara Misiołek. Od nich też Zbigniew Lipa odbierał matryce, które wykorzystywał do druku. Teksty do biuletynów opracowywane były między innymi przez podejrzanego Grzegorza Wołczyka. Były one w rękopisach bądź w maszynopisach. Przekazywał je on do punktu, w którym sporządzano matryce, bądź Zbigniewowi Lipie w umówionym miejscu. Barbara Sadura i Zbigniew Lipa w czasie okazania rozpoznali biuletyny i ulotki, które zostały przez nich wydrukowane.
Przypisy
- ↑ Akt Oskarżenia z 18 lipca 1984 r. (1 Ds 354/83/S), sporządzony przez Prokuraturę Rejonową w Lublinie przeciwko Andrzejowi Władysławowi Owczarzowi i dziewięciu innym działaczom podziemnej "Solidarności". (Załącznik 1)
- ↑ Reprodukcje niektórych z tych ulotek zamieszczono w Załączniku 2.
- ↑ Więcej informacji o tym wydawnictwie można znaleść w opracowaniu Stanisława Głażewskiego pt. "Wydawnictwo Familia" w tomie: Stanisław Tomasz Głażewski - "W imię Solidarności. Wspomnienia z lat 1981 – 1989" Wyd. Towarzystwo Przyjaciół Puław, Puławy 2010, s. 53..
- ↑ Tomasz Kraszewski – Udział młodzieży w kształtowaniu ruchu niepodległościowo-solidarnościowego Ziemi Puławskiej. Wspomnienia z lat 1980-1988. W: 25 lat "Solidarności" Ziemi Puławskiej, wyd. Zarząd Oddziału NSZZ "Solidarność" Ziemia Puławska . Puławy 2005, s. 20.
- ↑ Rocznicy ogłoszenia Manifestu PKWN 22 lipca 1944 r.
- ↑ Amnestia nie dotyczyła jednak "sprawców przestępstw przeciwko podstawowym interesom politycznym PRL popełnionych z pobudek politycznych". Nie objęła ona zatem m. in. jedenastu tymczasowo aresztowanych diałaczy NSZZ "Solidarność" i dawnego KSS "KOR": Andrzeja Gwiazdy, Seweryna Jaworskiego, Mariana Jurczyka, Jacka Kuronia, Jana Lityńskiego, Adama Michnika, Karola Modzelewskiego, Grzegorza Palki, Andrzeja Rozpłochowskiego, Jana Rulewskiego i Henryka Wujca.
- ↑ Był to ten sam mechanizm, który u progu PRL w wyniku akcji "ujawniania się" po wojnie doprowadził do rozbicia podziemia AK-owskiego.
- ↑ Powinno być chyba: "PZPR precz" z symbolem szubienicy.
- ↑ Akt Oskarżenia z 18 lipca 1984 r. (1 Ds 354/83/S), sporządzony przez Prokuraturę Rejonową w Lublinie przeciwko Andrzejowi Władysławowi Owczarzowi i dziewięciu innym działaczom podziemnej "Solidarności". (Załącznik 1)
- ↑ Więcej informacji na ten temat można znaleźć w opracowaniu Stanisława Głażewskiego pt. "Pierwsze dni stanu wojennego w Puławach" w tomie: Stanisław Tomasz Głażewski - "W imię Solidarności. Wspomnienia z lat 1981 – 1989" Wyd. Towarzystwo Przyjaciół Puław, Puławy 2010, s. 15.
- ↑ Barbara Sadura była jedną z tych osób, które dobrowolnie ujawniły swoją działalność i obciążyły kolegów. Zrobiła to pod wpływem perswazji głównej księgowej IUNG, Marii Michalak upatrującej w tym procederze szansy na wywikłanie się jednej z podwładnych z konspiracyjnej działalności oraz na normalizaję sytuacji w Instytucie, którego personel był politycznie silnie spolaryzowany.
- ↑ Uzasadnienie Aktu Oskarżenia z 18 lipca 1984 r. (1 Ds 354/83/S), sporządzony przez Prokuraturę Rejonową w Lublinie przeciwko Andrzejowi Władysławowi Owczarzowi i dziewięciu innym działaczom podziemnej "Solidarności". (Załącznik 1)
- ↑ W kalendarzu mojej żony pod datą 21 grudnia 1983 r. widnieje zapis: Rewizje, aresztowania, przesłuchania, ujawniania w Z.A. I w IUNG.
- ↑ Zofia Wiśniewska w niektórych cytowanych dokumentach jest wymieniana pod panieńskim nazwiskiem: Zofia Górecka.
- ↑ Podziemna prasa lubelska pokwitowała te wydarzenia następującym komunikatem: W tygodniu przedświątecznym przesłuchiwano w puławskich "Azotach" kilkadziesiąt osób podejrzanych o działalność w "Solidarności". Kilka z nich udało się nakłonić do "ujawnienia", jedna otrzymała sankcję prokuratorską. Między świętami Bożego Narodzenia a Nowym Rokiem przypuszczono atak na Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach. Zatrzymano jedną osobę. Z grupy 10 osób zatrzymanych pod koniec listopada w Biurze Projektów Budownictwa Komunalnego /patrz "I" 78/ dwie otrzymały sankcje prokuratorskie (SOLIDARNOŚĆ Informator, Region Środkowo-Wschodni, nr 80 z 6.01.1984 r., s.2), a w kilka dni później: Według stanu na 11.01.1984 r. w więzieniach przebywają następujący więźniowie polityczni z naszego Regionu:/.../
PUŁAWY: Zbigniew Zubowski /Azoty/, Andrzej Owczarz /Azoty/, Tadeusz Skiba /IUNG/, Edward Szeleźniak /IUNG/, Celina Wójcik /"Ruch"/, Zofia Górecka /"Żelatyna"/ (SOLIDARNOŚĆ Informator, Region Środkowo-Wschodni, nr 81 z 20.01.1984 r., s.1).
- ↑ Postanowienie z dnia 16 maja 1984 r. o objęciu dozorem MO Juliana Migdala, zobowiązujące go do meldowania się dwa razy w tygodniu w Rejonowym Urzędzie Spraw Wewnętrznych w Puławach, przedstawiono w Załączniku 3.
- ↑ Kilkaset tych kalendarzy wydrukowali na prośbę Tadeusza Skiby Stanisław Głażewski i Bogdan szewczyk.
- ↑ Należeli do niej m.in. Ireneusz Ostrokólski oraz Maria i Bogdan Szewczykowie.
- ↑ Katarzyna Żaczek - "Spisane będą czyny i rozmowy", Tygodnik Powiśla "Gazeta Puławska" z 14.12.2001 r.,s.12
- ↑ Całkowicie niesłusznie, gdyż nigdy się kolportażem nie zajmowałem, nigdy nie posługiwałem się również hasłem o książkach Remarque`a.
- ↑ Ten sam pułkownik Ryszard Trąbka, kierował grupą SB rozpracowującą w latach 70-tych Komitet Chłopski Ziemi Lubelskiej założony w Milejowie w 1978 r. przez Janusza Rożka a dwa dni przede mną przesłuchiwał Tadeusza Skibę.
- ↑ Płk Trąbka usiłował przypisać mi udział w kolportażu wydawnictw II obiegu, mimo, że ja naprawdę nigdy się tym nie zajmowałem. Drugi zarzut: udział w nielegalnym zebraniu na Marynkach w dniu 13 grudnia był uzasadniony ale i tego się wyparłem.
- ↑ S. Głażewski – Obrazki ze stanu wojennego - maszynopis
- ↑ Formalnie trwało to tylko 48 godzin, gdyż 12-godzinnego okresu, który upłynął od chwili rzeczywistego zatrzymania do podpisania decyzji o zatrzymaniu oczywiście nie liczono.
- ↑ Zdarzenie to
- ↑ Katarzyna Żaczek - "Spisane będą czyny i rozmowy" - Tygodnik Powiśla "Gazeta Puławska" z 14.12.2001 r.s.12.
- ↑ Tadeusza Skibę wyraźnie zawiodła pamięć. W piśmie pracowników IUNG do Prokuratora Generalnego z 1 lutego 1984 r. (Załącznik 4) jako datę tego zdarzenia podano "noc 25 stycznia". Jest jednak rzeczą wielce prawdopodobną, że w Areszcie Śledczym Tadeusz Skiba dwukrotnie doznał ataku serca (14 lub 15 oraz 25 stycznia).
- ↑ Do Kliniki AM przy ul. Staszica.
- ↑ Pomyłka Tadeusz Skiby. W tamtych czasach policja polityczna funkcjonowała pod nazwą Służba Bezpieczeństwa (SB) a nie Urząd Bezpieczeństwa (UB).
- ↑ Pismo zredagował i pierwszy podpisał pracownik Zakładu Upowszechnienia i czołowy działacz NSZZ "Solidarność" w IUNG, Aleksy Bornus. On również zorganizował akcję zbierania podpisów.
- ↑ Tadeusz Deputat w tekście "Wspomnienia z okresu stanu wojennego" sporządzonym latem 2006 r., na s. 3 opisał to w sposób następujący: Gdy wieść ta dotarła do Instytutu, napisano list protestacyjny, poparty podpisami pracowników Instytutu. Byli jednak tacy w Instytucie, jak i w moim Zakładzie, którzy odmówili podpisu motywując swoją postawę tym, że to jest niemożliwe,że to jest niehumanitarne i że jest to pomówienie. Na drugi dzień pojechała trzyosobowa delegacja do szpitala celem zbadania tej sprawy na miejscu. Przekonali się, że w SB jest wszystko możliwe; po tym fakcie osoba z Agrometeorologii i inni podpisali protest.
- ↑ Julian Migdal – "Wspomnienia o naszym Przewodniczącym – Tadeuszu Skibie". Maszynopis wystąpienia Juliana Migdala na pogrzebie Tadeusza Skiby w dniu 16 czerwca 2006 r.
- ↑ "Solidarność" - Biuletyn TKK Ziemia Puławska Nr 3/84 z marca 1984 r., s. 3-4.
- ↑ Pod datą 25 stycznia 1984 r. w kalendarzyku mojej żony widnieje zapis: "Dziś w nocy ok. 2.00 pogotowie zabrało T.S. z więzienia. Zawał serca. Ok. południa zapadła decyzja o zwolnieniu go z aresztu, będzie odpowiadać z wolnej stopy."
- ↑ Zapis w kalendarzyku mojej żony pod datą 14 lutego 1984 r. brzmi: "Wrócił Tadeusz ze szpitala. Wszyscy się tym ucieszyliśmy. Wygląda b. mizernie. Wizyty go pewnie domęczą."
- ↑ Julian Migdal był w latach 1980-1981 współorganizatorem i wiceprzewodniczącym NSZZ "Solidarność" w IUNG, a w latach 1982-1989 bliskim współpracownikiem Tadeusza Skiby w konspiracyjnych strukturach "Solidarności".
- ↑ Wymieniając osoby objęte aktem oskarżenia w tej sprawie Julian Migdal podaje prawidłową ich liczbę (T. Skiba + 9 innych osób) ,ale przez pomyłkę wymienia tylko osiem nazwisk, pomijając osobę Zofii Wiśniewskiej.
- ↑ Julian Migdal – Wspomnienia o naszym Przewodniczącym – Tadeuszu Skibie, Maszynopis wystąpienia Juliana Migdala na pogrzebie Tadeusza Skiby w dniu 16 czerwca 2006 r.
- ↑ Reprint postanowienia o objęciu amnestią Juliana Migdala przedstawiłem w Załączniku 5. Postanowienie o identycznej treści otrzymał również Tadeusz Skiba i pozostali oskarżeni.
- ↑ Np. pod datą 29 sierpnia 1983 r. w kalendarzyku mojej żony znalazł się zapis: "St.s. przesłuchanie w UB – proponują mu ujawnienie się !?!" a pod datą 11 września 1986 r. żona zapisała: "Ogólnopolska akcja przeprowadzania rozmów z podejrzanymi o nielegalną działalność przez UB. St.s. też nie ominięto i kilku naszych znajomych."
- Załącznik 1 (869 Pobrań)
- Załącznik 2 (798 Pobrań)
- Załącznik 3 (794 Pobrań)
- Załącznik 4 (811 Pobrań)
- Załącznik 5 (887 Pobrań)
- Załącznik 6 (939 Pobrań)
- Załącznik 7 (843 Pobrań)
- Załącznik 8 (1073 Pobrań)
