W ten sposób w połowie kwietnia, niemal z dnia na dzień przedzierzgnęliśmy się z konspiracyjnych drukarzy i kolporterów Tygodnika Mazowsze w PRL-u, w obywateli III Rzeczpospolitej i pilnych czytelników spadkobiercy idei i w prostej linii kontynuatorki TM – Gazety Wyborczej, której pierwszy numer ukazał się, w poniedziałek 8 maja 1989 r. (dokładnie w trzy tygodnie po wprowadzeniu do kolportażu ostatniego numeru Tygodnika Mazowsze)^[70]. W pierwszym numerze obok winiety i motta pisma: “Nie ma wolności bez “Solidarności”^[71] redakcja zamieściła swój pierwszy tekst:

Drodzy Czytelnicy

Oto po z górą czterdziestu latach, pierwszy w Polsce, a chyba i w całym bloku, normalny, wielkonakładowy dziennik niezależny^[72]. Przez “normalny” rozumiemy taki, który stara się przede wszystkim informować – wszechstronnie, szybko i obiektywnie, wyraźnie oddzielając komentarz od informacji. Takie gazety znamy dotąd tylko ze słyszenia, teraz zamierzamy je robić. W miarę możności już teraz, będąc jeszcze gazetą wyborczą i w niedalekiej przyszłości, gdy zostaniemy po prostu dziennikiem.

Jesteśmy grupą kilkudziesięciu dziennikarzy, z różnym doświadczeniem zawodowym. W większości przypadków obejmuje ono również prasę drugiego obiegu. Gazeta powstaje w wyniku porozumienia zawartego przy “okrągłym stole”, ale sami ją wydajemy i redagujemy na własną odpowiedzialność.

Czujemy się związani z “Solidarnością”, lecz zamierzamy przedstawiać poglądy i opinie całego niezależnego społeczeństwa, różnych opozycyjnych kierunków.

Chcemy na wstępie wyjaśnić parę rzeczy. Gazeta jest mała, bo na taki tylko rozmiar przy nakładzie pół miliona^[73], pozwala ilość papieru, którą nam państwo sprzedaje^[74]. Jest przy tym droga^[75], gdyż mamy tego papieru za mało, aby drukować ogłoszenia, jak inne gazety, a nikt nam nie pokryje deficytu. Jeśli chcecie, Drodzy Czytelnicy, mieć wolną prasę, poprzyjcie ją, kupując naszą gazetę.

Zespół redakcyjny

Wydawać by się mogło, ze przejście od konspiracji do normalnego życia nie powinno nam nastręczać większych problemów. A jednak prawdziwie ciężkie czasy zaczęły się dla nas dopiero w okresie budowy zrębów III RP. Lata podporządkowania się jednemu tylko celowi jakim było regularne powielanie TM poczyniły wielkie i trwałe zmiany w całej naszej i naszych rodzin egzystencji. Przede wszystkim zajmowało nam w całości niemal wszystkie soboty i niedziele. W dni powszednie przedpołudnia wypełniała nam praca zawodowa a lwią część godzin popołudniowych i wieczornych przeznaczaliśmy na poszukiwanie papieru oraz składników emulsji sitodrukowej i farby (szczególnie oleju, który w PRL był produktem nader rzadkim), jak również naprawa i konserwacja sprzętu, przygotowywanie emulsji i farby etc. Całkowite wypełnienie czasu pracą dla TM oraz wymogi konspiracyjne (trudno przyjmować gości w mieszkaniu, w którym funkcjonuje drukarnia) wyłączyły nas z wszelkich kontaktów towarzyskich i organizacyjnych w środowisku puławskim. Ta samoizolacja, naturalna, a nawet niezbędna z punktu widzenia naszego głównego celu, została w środowisku odczytana jako symptom wycofania się z wszelkiej działalności opozycyjnej ze względów oportunistycznych, co – obok wrodzonej niechęci do kombatanctwa - znacznie utrudniało nam odtworzenie dawnych więzi organizacyjnych oraz aktywne włączenie się do odbudowy struktur związku “Solidarność” i działań Komitetów Obywatelskich. I tak z aktywnych uczestników życia społecznego w całym solidarnościowym 10-leciu z dnia na dzień przekształciliśmy się w biernych tego życia obserwatorów. Ponad to przez długi okres czasu nie mogliśmy wyzbyć się nawyków nabytych w ciągu ponad 7 lat spędzonych w konspiracji: patologicznej wręcz dyskrecji, nieufności i odruchowego unikania kontaktów z osobami postronnymi. Niełatwo nam również przyszło wypełnić dotkliwą pustkę powstałą po zaniechaniu gorączkowej sobotnio-niedzielnej aktywności. Do tego dochodziło powszechnie odczuwane, postkonspiracyjne poczucie marginalizacji, które z niedościgłą precyzją i znajomością rzeczy opisał Teodor Klincewicz^[76]:

“Żyliśmy z czterokrotną aktywnością. Wielu zniszczyło sobie zdrowie, zrujnowało życie rodzinne. Wielu przypłaciło karierami naukowymi – nie ukończyło studiów czy doktoratów. Nie przez represje polityczne, bo te dotknęły zaledwie 5 procent podziemia, ale przez całkowite pochłonięcie. Ktoś, kto przez osiem lat rozrzucał ulotki, dla kogo normalna praca była tylko koniecznym dodatkiem do życia, jest teraz okaleczony. Wraca z trudem do życia, jak po długiej chorobie... Wydawało się książki, ale nie miało się czasu ich czytać. Człowiek się nie rozwijał, tylko walczył... Uczucie niepewności, przekonanie, że się jest niepotrzebnym, bo zrobiło się swoje, jest udziałem prawie wszystkich. Podziemie to kilka tysięcy osób. Nie można im powiedzieć: dziękuję, chłopcy, umyjcie ręce po farbie, jesteście wolni.”

My niestety nie byliśmy takimi szczęściarzami jak współpracownicy Klincewicza i dlatego radość z upragnionej wolności psuło nam poczucie niezasłużonego odrzucenia. Niemal nazajutrz po podziękowaniu za “morderczy wysiłek by TM regularnie tydzień w tydzień ukazywał się bez opóźnień i w stanie nadającym się do czytania” i mianowaniu nas “nie tylko anonimowymi współpracownikami, ale przede wszystkim przyjaciółmi realizującymi wspólne cele”, w kwietniu 1989 r., zostaliśmy raz na zawsze skreśleni z rejestru byłej Redakcji TM Zrywając z nami wszelkie kontakty dała nam ona do zrozumienia to, przed oświadczeniem czego swoim współpracownikom wzdragał się Teoś Klincewicz: ”dziękuję, chłopcy, umyjcie ręce po farbie, jesteście wolni.”. Poczuliśmy się wtedy jak Kostuś z ostatniej zwrotki poematu Janusza Szpotańskiego “Pan Karol i Kostuś”^[77]:

Gdy skończy się wojna^[78], po Pana Karola

zajedzie wspaniały Mercedes

a Kostuś z obozu^[79], jak biedny sierota,

odejdzie z węzełkiem per pedes.